Postępująca cyfryzacja energetyki umożliwia monitorowanie sieci energetycznych i zużycia energii oraz zarządzanie tym obszarem. Choć dostępne są narzędzia, które automatyzują ten obszar, firmy rzadko z nich korzystają. Co więcej, nie zbierają i nie śledzą danych na temat zużycia energii i jej potencjalnego marnotrawstwa, a to może prowadzić do strat w postaci nie tylko nadpłat za energię, lecz także utraconych korzyści strategicznych. 

– Jako partner software’owy i dostawca usług cyfrowych widzimy pewien trend, który nazywamy inteligentną elektryfikacją. To jest potrzeba zastosowania produktów i rozwiązań cyfrowych, które usprawnią efektywność energetyczną systemu elektroenergetycznego. Krajobraz energetyczny się zmienia i dostrzegamy u naszych klientów potrzebę budowania nowych modeli biznesowych. Rozmawiamy z nimi i widzimy próbę dostosowania się do nowych zjawisk, jakie w sieci panują – mówi agencji Newseria Przemysław Liman, CEE & Baltics Sales Head for Digital Grid, Schneider Electric.

Raport Schneider Electric „Ślepa strefa transformacji. Jak (nie)przygotowane są polskie przedsiębiorstwa do nowej rzeczywistości energetycznej?” wskazuje, że łącznie 48 proc. polskich firm funkcjonuje bez świadomego nadzoru nad zużyciem energii. Z tego 23 proc. firm w ogóle nie śledzi swoich profili zużycia energii, a 25 proc. nie posiada żadnego systemu monitorowania energii. 22 proc. badanych nie wie natomiast, jakie ma systemy.

– Żeby dokonać digitalizacji, przede wszystkim musimy wiedzieć, czego właściwie potrzebujemy. Czyli zaczyna się od tak zwanego audytu świadomości. Musimy być świadomi, jakie kroki chcemy podjąć i jaki jest cel naszego procesu. Pierwszy poważny problem, który napotyka każdy zakład produkcyjny, to jest cyfrowa wieża Babel. Oznacza to tyle, że w zakładzie produkcyjnym mamy bardzo dużo różnych systemów, na przykład dotyczących technologii operacyjnej (OT) czy IT, które działają odizolowane od siebie – podkreśla Tomasz Sierpiński, Industrial EUs, SIs & OEMs Sales Director, Schneider Electric. – Żeby dokonać pierwszego kroku w digitalizacji, należy zsynchronizować dane i zrobić pewien standard. Każdy, kto zaczyna ten proces, napotyka na początku problem związany z niekompatybilnością danych.

Wśród firm posiadających jakiekolwiek systemy monitoringu dominują podstawowe liczniki i smart metery (20 proc.). Zaawansowane rozwiązania – takie jak systemy EMS, BMS, SCADA, IoT – wdrożyło jedynie 13–16 proc. przedsiębiorstw, a jedynie 9 proc. – monitoring w czasie rzeczywistym.

– 35 proc. firm jest na etapie zupełnie podstawowym, czyli w kontekście efektywności energetycznej ani nie mierzą, ani nie zarządzają energią. Prawie 40 proc. jest w formie pośredniej, czyli coś mierzą, ale jeszcze nie optymalizują zużycia, a zaledwie 20 proc. firm można nazwać liderami w obszarze zarządzania i efektywności energetycznej, bo zarówno mierzą, jak i optymalizują i zarządzają zużyciem energii. Niestety prawie 40 proc. naszych klientów, czy w ogóle uczestników rynku elektroenergetycznego, to są firmy bardzo pasywne, nazywają się tylko konsumentami energii elektrycznej – mówi Przemysław Liman.

Łącznie 73 proc. firm albo nie ma systemów energetycznych, które można by zintegrować z systemami operacyjnymi, albo posiada systemy działające w izolacji. Pełną integrację osiągnęło zaledwie 8,6 proc. badanych organizacji. W efekcie zarządzanie energią pozostaje peryferyjną aktywnością biznesową firmy – niewidoczną dla systemów operacyjnych i wyłączoną z procesów decyzyjnych.

To oznacza dla przedsiębiorstw realne straty – bezpośrednie i strategiczne. W tej pierwszej grupie są m.in. nadpłaty za energię, jej marnotrawstwo (w postaci m.in. urządzeń o nadmiernym poborze), utracone oszczędności, a nawet potencjalne kary. 43 proc. ankietowanych firm deklaruje, że nigdy nie śledzi zmian w polskim sektorze energetycznym lub robi to rzadko, tymczasem dyrektywa NIS2 wymaga strategii cyberbezpieczeństwa OT, CSRD rozszerza obowiązki raportowania ESG, a obowiązkowe audyty energetyczne obejmują coraz więcej przedsiębiorców. Wśród zagrożeń strategicznych eksperci wskazują fakt, że firmy, które nie zarządzają energią, mają wyższe koszty operacyjne.

– Przykładowo w energetyce zawodowej systemy klasy ADMS wspomagają zarządy spółek dystrybucyjnych w realizacji współczynników jakościowych KPI, chociażby w efekcie poprawy współczynników niezawodności SAIDI i SAIFI (dotyczących częstości przerw i długości przerw w dostawach energii elektrycznej). To jest wymierny efekt stosowania rozwiązań cyfrowych. Za tym idzie oczywiście bezpieczeństwo ekip terenowych, minimalizacja strat w systemie elektroenergetycznym – mówi Przemysław Liman. – Cyfryzacja w rozdziale energii to również tak zwane IoT, czyli internet rzeczy. To pobieranie informacji z czujników środowiskowych, takich jak np. rozdzielnice RM AirSeT czy SM AirSeT, dotyczących warunków środowiskowych, temperatury, prądów, jakości gazów czy wilgotności. 

Problem w tym, że firmy nie dostrzegają jeszcze korzyści z gromadzonych danych i nie umieją ich wykorzystać w praktyce operacyjnej.

– Zakłady produkcyjne obecnie analizują bardzo wiele danych, większość z nich można potraktować jako szum informacyjny, ale kluczowa jest tutaj kontekstualizacja – mówi Tomasz Sierpiński. – Weźmy na przykład silnik w zakładzie produkcyjnym, który zużywa 50 kW energii. Jeżeli ustawimy to w kontekście i powiemy, że 50 kW energii potrzebne jest na wyprodukowanie 10 tys. produktów i nasza marża w związku z tym jest dodatnia, to ta informacja staje się bardzo ważna. Co więcej, dla jednych osób w zakładzie pewna dana będzie szumem, a dla innych będzie niezbędną informacją do prowadzenia biznesu. Musimy wziąć pod uwagę to, że dane w zakładzie produkcyjnym muszą trafiać do właściwych osób na właściwych stanowiskach.

O znaczeniu danych dużo się mówi w kontekście rozwoju narzędzi sztucznej inteligencji, które są już szeroko stosowane w zakładach produkcyjnych, m.in. w systemach utrzymania ruchu i modelach predykcyjnych.

– Jesteśmy w tym momencie w stanie przewidywać usterki w zakładach produkcyjnych, zanim się one zdarzą. Po co mamy to robić? Właśnie po to, żeby wybrać najlepszą porę na naprawę maszyny. Nie opłaca nam się jej naprawiać wtedy, gdy pracuje i przynosi nam korzyść, możemy poczekać do weekendu i w ten sposób ograniczyć straty – wskazuje ekspert Schneider Electric. – AI będzie się stawało coraz mocniejsze, więc potrzebujemy bardziej wiarygodnych danych, z wiarygodnych źródeł. Dla nas wiarygodne źródła to są systemy zarządzania energią elektryczną typu EMS czy systemy SCADA zarządzające produkcją. Na podstawie tych danych jesteśmy w stanie zbudować tzw. cyfrowe bliźniaki, które odzwierciedlają pracę fabryki.

Pięćdziesiąt osiem ze 140 spółek z indeksów WIG20, mWIG40 i sWIG80 nie ma żadnego ratingu ESG – wskazuje „Artha ESG Rating Monitor 2026”. W praktyce oznacza to, że 41 proc. największych emitentów z warszawskiej giełdy pozostaje poza systematycznym obrazem tworzonym przez globalne agencje ratingowe, z którego korzystają inwestorzy, banki i kontrahenci w łańcuchach dostaw. Największe spółki są oceniane najczęściej – w WIG20 zewnętrzny rating ESG ma każdy podmiot, w mWIG40 – prawie 90 proc., a w sWIG80 – tylko jedna trzecia.

Raport Artha Consulting Network to pierwsze w Polsce badanie pokrycia ratingami ESG 140 spółek z głównych indeksów GPW przez pięć wiodących agencji: S&P Global, MSCI, CDP, EcoVadis i Sustainalytics. Autorzy raportu podkreślają, że rating ESG staje się dla spółek nie tylko elementem komunikacji, ale także narzędziem budowania wiarygodności wobec rynku finansowego i partnerów biznesowych.

– Ratingi badają i sprawdzają, jak spółki radzą sobie z realizacją celów ESG, celów dekarbonizacyjnych i społecznych. Zdecydowaliśmy się po raz pierwszy na polskim rynku dokonać oceny 140 spółek i sprawdzić, jak są one oceniane oczami zewnętrznych agencji ratingowych – mówi agencji informacyjnej Newseria Irena Pichola, CEO Artha Consulting Network. – Z badania wynika, że 41 proc. ze 140 spółek de facto nie posiada żadnej zewnętrznej oceny. Można powiedzieć, że są niewidoczne dla inwestorów, banków i osób zainteresowanych inwestycjami w te spółki. Z kolei dwie spółki osiągnęły najwyższe oceny większości agencji ratingowych, którym się przyglądaliśmy. Mamy więc liderów i dużą polaryzację, duże pole do poprawy, ale też mamy skąd czerpać inspirację.

Łącznie przynajmniej jedną ocenę ESG posiada 82 ze 140 badanych spółek, czyli 59 proc. rynku objętego analizą. Z raportu wynika, że pokrycie ratingowe jest silnie powiązane z wielkością spółki.

– W WIG20 każde przedsiębiorstwo ma przynajmniej jeden rating ESG, w mWIG40 osiem na 10 przedsiębiorstw, natomiast w sWIG80 aż 53 z 80 spółek takiego ratingu nie posiadają – wskazuje Maciej Orczyk, ESG manager w Artha Consulting Network.

Jak wyjaśnia, różnice wynikają z presji wywieranej przez różne grupy interesariuszy. Im większa spółka, tym większe zainteresowanie ze strony inwestorów instytucjonalnych, banków, agencji ratingowych i kontrahentów z globalnych łańcuchów dostaw. W przypadku mniejszych emitentów presja jest słabsza, choć w tej grupie szczególną rolę odgrywa EcoVadis, rating wykorzystywany przede wszystkim do oceny ryzyka w łańcuchu wartości, skupiający się na kontrahentach dużych graczy.

Autorzy raportu zwracają uwagę, że brak ratingu nie oznacza automatycznie słabych wyników ESG. Może jednak oznaczać brak widoczności w systemach, na których coraz częściej opierają się decyzje inwestycyjne, kredytowe i zakupowe. Dla spółki giełdowej może to mieć wymiar nie tylko reputacyjny, ale też biznesowy.

– Są trzy główne konsekwencje braku ratingu ESG. Pierwsza to ograniczona transparentność wobec instytucji finansowych. Banki i inwestorzy bardzo cenią ratingi ESG i wykorzystują je w analizach kredytowych, ale również w strukturyzowaniu finansowań – mówi Maciej Orczyk. – Druga konsekwencja to ograniczona widoczność w łańcuchu wartości. Duże przedsiębiorstwa, które mają ambitne cele klimatyczne, oczekują, że ich dostawcy będą posiadali takie ratingi, w szczególności EcoVadis. Brak takiej oceny może utrudniać relacje biznesowe z partnerami zagranicznymi.

Trzecim ryzykiem jest możliwość otrzymania ratingu niezamawianego, przygotowanego przez agencję na podstawie danych publicznych. Prezentacja raportu wskazuje, że MSCI i Sustainalytics mogą publikować oceny bez konsultacji ze spółką, co oznacza, że przedsiębiorstwo może zostać ocenione, zanim samo przygotuje odpowiednią komunikację i dane.

Istotnym wnioskiem z „Artha ESG Rating Monitor 2026” jest również rozbieżność ocen wystawianych przez poszczególne agencje. Jak podkreślają autorzy publikacji, nie musi to świadczyć o błędach w systemie, lecz o różnych metodologiach i odbiorcach ratingów. MSCI i S&P Global koncentrują się przede wszystkim na perspektywie inwestorów instytucjonalnych i ryzyku finansowym związanym z ESG. Sustainalytics porównuje ryzyko ESG w sposób umożliwiający zestawianie firm z różnych sektorów. CDP skupia się na wpływie środowiskowym, w tym klimacie, wodzie i wylesianiu. EcoVadis jest natomiast szczególnie ważny dla działów zakupów i dużych firm analizujących ryzyka w łańcuchach dostaw.

– Każda z tych agencji mówi niejako innym językiem i do innego odbiorcy. Dlatego wybór ratingu powinien zależeć od tego, kto jest naszą grupą docelową, w czym jesteśmy mocni i co jest dla nas ważne – wyjaśnia Irena Pichola. – Spółka powinna zrozumieć, co jest ważne dla grupy docelowej, do której adresowany jest dany rating, i w tych obszarach zrewidować polityki, strategie oraz cele. Wtedy łatwiej będzie pozyskać ocenę lub ją poprawić.

Znaczenie ratingów ESG będzie rosło także ze względu na zmiany regulacyjne. Od 2 lipca 2026 roku zacznie być stosowane rozporządzenie UE 2024/3005 dotyczące przejrzystości i integralności rynku usług ratingowych w zakresie zrównoważonego rozwoju.

– Rozporządzenie uporządkuje funkcjonowanie agencji ratingowych w Europie. Każda instytucja, która będzie przyznawała takie ratingi, będzie musiała być autoryzowana przez ESMA [Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych – red.]. Ratingi będą musiały być prezentowane osobno dla każdego z trzech filarów: środowiska, społeczeństwa i ładu korporacyjnego. Jeżeli będą prezentowane w sposób zagregowany, agencja będzie musiała bardzo transparentnie pokazać, jak agregowane są wyniki – tłumaczy Maciej Orczyk.

Podejście do ratingu ESG nie powinno się zaczynać od wypełnienia kwestionariusza. Według ekspertów dobrze przygotowana spółka pracuje nad procesem przez kilka miesięcy. Kluczowe etapy obejmują diagnozę obecnej sytuacji i potrzeb interesariuszy, mapowanie metodyki wybranej agencji, audyt danych i luk, wypełnienie kwestionariusza oraz zaplanowanie komunikacji wyniku wobec zarządu, inwestorów, banków i kontrahentów.

– Oczekiwania będą różne w zależności od tego, czy mówimy o inwestorach, czy łańcuchu wartości. Kolejnym krokiem powinno być zrozumienie metodyki danego ratingu i analiza tego, jak wypadają w nim liderzy europejscy. Dopiero po identyfikacji luk warto zaplanować strategię ich domknięcia i przystąpić do oceny – podkreśla ESG manager w Artha Consulting Network.

Eksperci wskazują, że rating ESG coraz częściej przestaje być wyłącznie zewnętrzną oceną, a staje się elementem zarządzania relacjami z rynkiem. Dla jednych spółek będzie narzędziem komunikacji z inwestorami, dla innych warunkiem udziału w globalnych łańcuchach dostaw. Dla wszystkich oznacza jednak konieczność większej przejrzystości i lepszego zarządzania danymi ESG.

Banki nie konkurują dziś z big techami i fintechami wyłącznie ceną produktów finansowych. Coraz ważniejsza staje się walka o obecność w codziennym życiu klienta – w aplikacji, podczas zakupów internetowych, płatności za usługi czy wyboru samochodu lub mieszkania. Jak podkreśla Szymon Midera, prezes PKO Banku Polskiego, sektor bankowy musi przejść od bankowości transakcyjnej do kontekstowej, czyli być tam, gdzie klient podejmuje decyzje zakupowe. To szczególnie istotne dla pokolenia Z.

– Walka między bankami a big techami ma różne oblicza, na pewno bardzo silnie wpływa na rynek i będzie wpływać w ciągu najbliższych kilku lat – mówi agencji Newseria Szymon Midera. – Niektórzy analitycy uważają, że neobanki i fintechy już w ciągu kilku najbliższych lat głęboko przewartościują ten rynek. Tak jak to się wydarzyło w ostatnich czterech–pięciu latach na konserwatywnym rynku brytyjskim, gdzie dzisiaj są liderami.

Presja ze strony fintechów i big techów rośnie wraz ze zmieniającymi się potrzebami klientów i oczekiwaniami, że usługi finansowe będą proste, natychmiastowe i dostępne z poziomu smartfona. Według danych Związku Banków Polskich bankowość mobilna pozostaje jednym z najszybciej rosnących kanałów kontaktu z bankiem. W IV kwartale 2025 roku liczba aktywnych użytkowników bankowych aplikacji mobilnych wzrosła o 14 proc. r/r (do 27,1 mln). Grupa klientów korzystających wyłącznie z aplikacji mobilnej wzrosła o 4 proc. w ujęciu kwartalnym i sięgnęła blisko 21 mln. Grupa ta stanowiła 77 proc. wszystkich aktywnych użytkowników bankowości mobilnej. To pokazuje, że telefon staje się dla wielu osób podstawowym miejscem zarządzania finansami.

Zdaniem prezesa PKO BP banki w Polsce mają mocniejsze fundamenty do obrony swojej pozycji niż część instytucji na rynkach zachodnich. Ich przewagą są zaufanie, silne bilanse, rozpoznawalność i relacje z klientami.

– Mamy dużo większą szansę, żeby zachować jak najwięcej udziału rynkowego, dlatego że nie odpuszczamy, inwestujemy w budowanie wartości dla klientów, w ich doświadczenie, UX i aplikacje – wymienia Szymon Midera. – Poza tym, że banki dzisiaj mają silne bilanse, dobry poziom zaufania i reputacji, co jest niezwykle ważne, to muszą zrobić wszystko, żeby przejść z bankowości transakcyjnej na kontekstową i żeby wejść w model codziennego bankowania, czyli daily banking.

PKO Bank Polski realizuje ten kierunek m.in. poprzez rozwój aplikacji IKO oraz partnerstwa z firmami działającymi poza klasycznym sektorem finansowym. Bank rozwija współpracę z Allegro, Żabką, buduje także ekosystem mobilności oparty na platformie Automarket oraz pracuje nad rozwiązaniami związanymi z rynkiem nieruchomości. Współpraca z Allegro zakłada m.in. integrację konta bankowego z platformą zakupową i usługę Allegro Klik, czyli płatność realizowaną bez opuszczania aplikacji Allegro. Partnerstwo z Żappką Pay ma natomiast wprowadzić do aplikacji sieci sklepów ofertę consumer finance – kartę z limitem oraz możliwością odroczenia płatności.

– Naszym celem jest dzisiaj wejście w kontekst zakupowy i budowa partnerstw, żeby być bankiem, który jest najbliżej klienta, tam, gdzie on robi transakcje i gdzie nas najbardziej potrzebuje – podkreśla prezes PKO BP.

Jak dodaje, bank, który będzie w stanie szybko i bezpiecznie sfinansować zakup w miejscu jego dokonywania, może zbudować silniejszą relację niż instytucja obecna wyłącznie w tradycyjnych kanałach. Dlatego banki muszą przestać myśleć wyłącznie w kategoriach sprzedaży produktów finansowych.

– Banki są w stanie obronić swoją pozycję pod jednym warunkiem, że będą aktywnie przygotowywały strategię pozyskiwania i aktywizacji swoich klientów – ocenia Szymon Midera. – Jeżeli zrozumieją, że największą wartością jest klient, jego potrzeba, bardzo prosty proces onboardingu czy zakupu produktów w ramach aplikacji, i będą podnosiły wysoki poziom zaufania, mają szansę się zetrzeć z tymi challengerami.

Jak wskazuje, przewagami fintechów są często prostota, szybkość działania, globalna skala i atrakcyjność cenowa. Jednocześnie ich relacja z klientem bywa płytsza i bardziej transakcyjna.

– Mamy więc dużo atutów, tylko musimy nimi aktywnie zarządzić i wyjść poza pewien standard, w którym funkcjonowaliśmy – ocenia prezes PKO BP. – Banki nie mają wyjścia. Muszą tworzyć te ekosystemy i partnerstwa, inwestować w nowe modele biznesowe, muszą też głęboko przebudowywać swoje aplikacje i dążyć do tego, żeby były jak najprostsze.

Szczególnie wymagającą grupą są młodzi klienci, w tym pokolenie Z. To osoby przyzwyczajone do prostych, intuicyjnych procesów zakupowych w aplikacjach e-commerce, streamingowych czy społecznościowych. Od banku oczekują podobnego doświadczenia: szybkiego dostępu do usług, przejrzystego interfejsu i możliwie małej liczby kroków.

– Zetki przede wszystkim chcą mieć wszystko na wyciągnięcie ręki i online. Mają bardzo dużo doświadczeń, że procesy zakupowe są bardzo proste, więc banki też muszą je przebudowywać i personalizować swoje aplikacje pod ten segment – mówi Szymon Midera. – Prostota produktów, doświadczeń i procesów jest absolutnie krytyczna dla młodych ludzi. Oni nie są w stanie przejść przez procesy budowane w latach 90.

Dziś większość banków ma jedną uniwersalną aplikację dla wszystkich segmentów klientów. Zarówno zapotrzebowanie rynku, jak i możliwości technologiczne powinny je skłonić do poszukiwania bardziej spersonalizowanych rozwiązań. Jak podkreśla ekspert, w ten obszar inwestuje również PKO BP, zmieniając swoją aplikację IKO. Bank chce, by była ona nie tylko narzędziem do sprawdzania salda czy wykonywania przelewów, ale centrum codziennych usług.

– Uruchamiamy w aplikacji wiele potrzebnych klientom prostych funkcjonalności, które dają możliwość codziennego bankowania, typu parkingi, opłaty autostradowe, bilety do kina, bilety lotnicze, wycieczki, prasa, zakup obligacji Skarbu Państwa, zakup złota i wiele innych rzeczy, które powodują, że liczba interakcji z aplikacją PKO Banku Polskiego jest wyższa niż średnia rynkowa – wskazuje prezes banku podczas rozmowy na Polskim Kongresie Gospodarczym.

Gospodarstwa domowe odpowiadają za 60 proc. marnowanej żywności. Prawie dwie trzecie Polaków przyznaje, że zdarza im się wyrzucać jedzenie. Najczęściej do kosza trafiają pieczywo, warzywa i wędliny. Banki Żywności alarmują, że problem wynika głównie ze złego planowania zakupów i braku pomysłu na wykorzystanie produktów. Pomóc ma m.in. specjalny kalkulator pokazujący, ile jedzenia marnujemy w ciągu roku.

– Polacy marnują zdecydowanie za dużo żywności. Nasz bank przygotował kalkulator, który jest dostępny na naszej stronie, którym można sprawdzić, policzyć, ile każdy z nas marnuje żywności w skali roku. Myślę, że jest to co najmniej kilkadziesiąt kilogramów – takie wyniki średnio wychodzą osobom, które to liczą u nas – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Marzenna Gawriłow z Banków Żywności SOS w Warszawie.

Z danych opracowanych przez Banki Żywności wynika, że marnowanie żywności jest powszechnym problemem. W 2025 roku 63 proc. respondentów przyznało się do wyrzucania jedzenia przynajmniej od czasu do czasu. To wynik znacznie wyższy niż w 2024 roku (45 proc.). Młodsze grupy marnują jedzenie częściej niż starsze. Najczęstszą przyczyną jest przegapienie terminu przydatności do spożycia – tak odpowiada 56 proc. respondentów. Kolejnymi problemami są: robienie zbyt dużych zakupów (29 proc.), zakup produktu złej jakości (26 proc.) oraz niewłaściwe przechowywanie żywności (24 proc.).

– Staramy się edukować, pokazywać, jak przechowywać żywność w lodówce, jak jej nie marnować, jak wykorzystywać resztki, które nam zostają. Dzięki temu jesteśmy coraz bardziej świadomi, jak optymalnie wykorzystywać produkty, ale też tego, że są w Polsce osoby, które tej żywności potrzebują. To też mobilizuje, żeby jej po prostu nie wyrzucać – dodaje Marzenna Gawriłow.

Główny Urząd Statystyczny podaje, że w 2024 roku w Polsce około 5,2 proc. osób było zagrożonych skrajnym ubóstwem. Jednocześnie w skali całego kraju rocznie marnuje się 4,8 mln t żywności.

– Brakuje nam przede wszystkim pomysłu na wykorzystanie tego, co kupujemy. Wciąż robimy za duże zakupy – uważa Sylwia Majcher, edukatorka ekologiczna, autorka książek o niemarnowaniu żywności. – Najważniejsze są: edukacja gospodarstw domowych, docieranie od podstaw, szacunek do produktów i umiejętne robienie zakupów. Dzisiaj może się to wydawać abstrakcją, ale dobrze skonstruowana lista zakupów jest kluczem do sukcesu. Także eksperymentowanie w kuchni, czyli sięganie po różne produkty, które nie do końca mogą się ze sobą połączyć. Na przykład da się świetnie zgrać pomidory z truskawkami, maliny z botwinką czy szparagi z agrestem. Nie bójmy się kreatywności w kuchni, bo to jeden z kroków do zmniejszenia strat.

Najczęściej marnowane jest pieczywo (55 proc.). Na kolejnych miejscach znalazły się owoce, warzywa i wędliny (odpowiednio 46, 44 i 41 proc.). Istotny problem stanowi też marnowanie produktów takich jak jogurty czy mięso.

– Co sekundę do kosza trafia 150 kg jedzenia. Nie możemy zrzucać winy tylko na sklepy, restauracje, transport albo produkcję, ale zrobić rachunek sumienia, sprawdzić, co u nas najczęściej się marnuje i zacząć zmiany. Polacy mają coraz większą świadomość, ale też nie chcą wierzyć do końca, że to właśnie u nich jest największy problem – mówi Sylwia Majcher.

Gastronomia i handel odpowiadają za odpowiednio 1,17 oraz 6,96 proc. marnowanej żywności, a produkcja rolnicza i przetwórstwo – po 15 proc. W tych obszarach ze zjawiskiem marnowania żywności pomaga walczyć ustawa przyjęta w 2019 roku, zgodnie z którą określone grupy przedsiębiorców muszą zawrzeć umowę z organizacją pozarządową dotyczącą przekazywania niesprzedanej żywności. Są również zobowiązani do prowadzenia co najmniej raz w roku przez dwa kolejne tygodnie kampanii informacyjno-edukacyjnych, składania rocznych sprawozdań o ilości marnowanej żywności oraz zamieszczania informacji o wysokości należnej opłaty za marnowanie żywności lub wartości żywności przekazanej organizacjom pozarządowym. Zasady te obowiązują jednostki handlu (sklepy lub hurtownie) o powierzchni sprzedaży powyżej 250 mkw., w których przychody ze sprzedaży żywności stanowią co najmniej 50 proc. przychodów ze sprzedaży ogółem.

– Ustawa będzie nowelizowana, bo już wiadomo, że nie zadziałała do końca tak, jak powinna. Nie można natomiast zrobić wielkiego programu prawnego, który będzie zaglądał do naszych koszy i nas rozliczał. Tutaj bardziej chodzi o edukację. Takie programy też się pojawiają, Ministerstwo Rolnictwa prowadzi takie kampanie, Parlament Europejski w ramach warsztatów dla uczniów „Smaki Europy” porusza temat szacunku dla jedzenia. Komisja Europejska pracuje nad różnymi zmianami, bo zgodnie z jej wytycznymi musimy zmniejszyć marnowanie jedzenia. Te działania się więc odbywają, potrzeba ich na pewno więcej, żeby każdy dostrzegł punkty do naprawy u siebie – uważa edukatorka.

Zgodnie z nowymi celami Komisji Europejskiej państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia działań, które doprowadzą do ograniczenia marnowania żywności o 10 proc. w przetwórstwie i produkcji oraz o 30 proc. na mieszkańca łącznie w handlu detalicznym i konsumpcji (restauracje, punkty gastronomiczne i gospodarstwa domowe) w porównaniu ze średnią z lat 2021–2023.

Relacje między Polską a Szwecją w dziedzinie obronności zacieśniły się po przystąpieniu Szwedów do NATO, które było konsekwencją przede wszystkim pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Zdaniem ambasador Szwecji w Polsce dzięki temu oba kraje mogą osiągnąć jeszcze więcej w kwestii m.in. zwiększenia bezpieczeństwa Morza Bałtyckiego i całego regionu. 

– Od dłuższego czasu toczyliśmy dyskusję na temat przystąpienia do NATO, ale to właśnie pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę oraz pogarszająca się sytuacja bezpieczeństwa w Europie przechyliły szalę – mówi agencji Newseria Martina Quick, ambasador Szwecji w Polsce.

Szwecja blisko współpracowała z NATO od 1994 roku, kiedy przystąpiła do programu Partnerstwa dla Pokoju (PfP). W 1997 roku została również członkiem Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego. Wniosek o przystąpienie do sojuszu złożyła w maju 2022 roku, a 7 marca 2024 roku stała się jego pełnoprawnym członkiem.

– Zwiększyło to nasze bezpieczeństwo, a także wzmocniło NATO, ponieważ Szwecja wnosi do sojuszu wiele zdolności, w tym powietrznych, morskich, lądowych, a także wiele innych zasobów i bardzo silny przemysł obronny – podkreśla Martina Quick.

Jak dodaje, członkostwo w NATO otworzyło nowy rozdział w relacjach Szwecji z państwami europejskimi, w tym z krajami Europy Środkowo-Wschodniej. W ramach koncepcji sojuszu dotyczącej odstraszania i obrony obszaru euroatlantyckiego Szwecja m.in. dostarcza jednostki lądowe do Wysuniętych Sił Lądowych NATO w Łotwie, okręty wojenne do Stałych Sił Morskich sojuszu czy też samoloty bojowe do nadzoru przestrzeni powietrznej i gotowości reagowania.

– Polska również zaczęła wykazywać większe zainteresowanie północną częścią Europy z wielu różnych powodów. Dzięki naszemu członkostwu w NATO współpraca stała się łatwiejsza niż wcześniej. Bardzo się cieszymy z bliższej współpracy z Polską, ponieważ potrzebujemy jej na Morzu Bałtyckim, aby nasze wspólne morze i sąsiedztwo stały się bezpieczniejsze oraz aby wzmocnić współpracę w ramach NATO w tej części Europy – mówi ambasador Szwecji w Polsce. – Mamy bardzo podobne spojrzenie na zagrożenie ze strony Rosji i na to, co należy zrobić na Bałtyku. Dzięki bliższej współpracy możemy również osiągnąć znacznie więcej.

We wrześniu 2025 roku Polska i Szwecja podpisały kolejne porozumienie o współpracy w dziedzinie obronności. Z kolei w listopadzie tego samego roku polski rząd poinformował o wyborze szwedzkiej oferty okrętów podwodnych dla Marynarki Wojennej RP. 12 marca br. w Porcie Wojennym Gdynia minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz spotkał się z ministrem obrony Szwecji Pålem Jonsonem. Podkreślono, że nowa architektura bezpieczeństwa na Bałtyku jest oparta na sojuszu polsko-szwedzkim, czyli budowaniu wspólnych zdolności, wspólnych zakupach i ćwiczeniach. Wspominano m.in. o wspólnym inwestowaniu w przemysł zbrojeniowy. 

– Co będzie kluczowym punktem współpracy między Polską a Szwecją? Jest wiele różnych kwestii. Mieliśmy już wspólne ćwiczenia. W zeszłym roku odbyły się na przykład ćwiczenia Gotland Sentry, podczas których polskie i szwedzkie oddziały szkoliły się razem na naszej wyspie Gotland – zaznacza Martina Quick.

Gotland Sentry (GOSE) to pierwsze w historii bilateralne ćwiczenie typu SNEX, realizowane wspólnie przez Polskę i Szwecję. Manewry były prowadzone w strategicznym regionie Morza Bałtyckiego. We wrześniu 2025 roku ponad 100 żołnierzy 6 Brygady Powietrznodesantowej wylądowało na szwedzkiej wyspie, ćwicząc gotowość do natychmiastowej obrony i szybkiego przerzutu wojsk. Na Gotlandię dotarł również moduł bojowy Morskiej Jednostki Rakietowej. W ramach ćwiczenia z wykorzystaniem wyrzutni NSM żołnierze wykonali symulowane uderzenia rakietowe w okręty przeciwnika przemieszczające się po Bałtyku.

– W ramach CTF Baltic współpracujemy nad strukturami dowodzenia i kontroli na Morzu Bałtyckim. Współpracujemy również w ramach walki z flotą cieni, chroniąc w ten sposób infrastrukturę krytyczną na Morzu Bałtyckim – wskazuje Martina Quick.

Dowództwo NATO Commander Task Force Baltic (CTF Baltic) to międzynarodowa struktura, która koordynuje działania sił morskich na Bałtyku od października 2024 roku.

– Jest wiele rzeczy, które możemy wspólnie zrobić w naszym sąsiedztwie, aby wzmocnić siebie i wspólną obronę NATO. Na Morzu Bałtyckim znajduje się wiele elementów infrastruktury krytycznej. Mamy tam zasoby energetyczne, linie energetyczne, kable komunikacyjne – wiele elementów infrastruktury, od których wszyscy jesteśmy zależni – podkreśla ambasador Szwecji w Polsce.

W ciągu ostatnich czterech lat kilkukrotnie doszło do uszkodzenia kabli energetycznych czy telekomunikacyjnych leżących na dnie Bałtyku. Awarie dotyczyły m.in. połączeń między Finlandią a Niemcami, Finlandią a Estonią czy Litwą a Szwecją. Przypadki te budzą obawy o akty sabotażu ze strony tzw. floty cieni. To przede wszystkim jednostki rosyjskie, które mogą pływać pod różnymi banderami i które są podejrzewane o udział w akcjach dywersyjnych wymierzonych w infrastrukturę podwodną. W maju 2025 roku polskie wojsko interweniowało, gdy statek zaliczany do rosyjskiej floty cieni wykonywał podejrzane manewry w okolicach podmorskich kabli energetycznych.

– Ochrona infrastruktury, zwłaszcza teraz, gdy region Morza Bałtyckiego jest w znacznym stopniu dotknięty pogarszającą się sytuacją bezpieczeństwa w Europie oraz bardzo agresywną i rewanżystowską polityką Rosji, jest jednym z naszych kluczowych zadań – mówi Martina Quick.

Zarówno Szwecja, jak i Polska są członkami Rady Państw Morza Bałtyckiego, która powstała w 1992 roku. Jej głównymi zadaniami są wspieranie dialogu politycznego i współpracy oraz ustalanie priorytetów strategicznych i kierunków inicjatyw regionalnych zgodnych z długoterminowymi priorytetami organizacji. W jej ramach działają cztery grupy, w tym m.in. zespół ds. obrony cywilnej.

– Wiele się dzieje w naszej współpracy. Mam na myśli różne formaty, na szczeblu dwustronnym, w ramach Rady Państw Morza Bałtyckiego, której obecnie przewodniczy Polska, spotykają się nasi ministrowie oraz urzędnicy. Mamy bardzo szybko rozwijającą się współpracę w zakresie przemysłu obronnego między Szwecją a Polską, więc cały czas podejmujemy kolejne kroki – wyjaśnia ambasador Szwecji w Polsce.

Komisja Europejska chce uprościć zakup biletów na podróże kolejowe realizowane przez wielu przewoźników. Dzięki nowym przepisom pasażerowie mają móc kupić jeden bilet na całą trasę – także z przesiadkami i na połączenia międzynarodowe – oraz korzystać z szerszej ochrony w przypadku opóźnień czy odwołanych połączeń. Na poziomie regionalnym takie rozwiązania działają już z powodzeniem od lat. Problemem do rozwiązania wciąż pozostaje punktualność połączeń. Polska należy pod tym względem do krajów o dobrych wynikach. Dużo gorzej jest już na przykład w sąsiadujących z nami Niemczech.

– Single ticketing czy też jeden wspólny bilet europejski to będzie wielka rewolucja, taka jak roaming w telefonie. Będziemy mogli wsiąść w Kutnie, Łodzi czy Warszawie i pojechać do jakiegokolwiek miejsca w Europie, gdzie dojeżdża kolej, na jednym bilecie. Nawet jeśli będziemy musieli się przesiąść raz czy dwa, to będziemy mogli dojechać na tym samym bilecie – zapowiada w rozmowie z agencją Newseria Dariusz Joński, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej, członek parlamentarnej Komisji Transportu. – Będziemy mogli taki bilet kupić na jednej wspólnej platformie.

Komisja Europejska w maju zaproponowała nowe przepisy, które mają uprościć planowanie i rezerwację biletów na podróże regionalne, dalekobieżne i transgraniczne, w szczególności w przypadku podróży kolejowych obsługiwanych przez wielu operatorów, a jednocześnie zapewnią lepszą ochronę pasażerów. KE zwraca uwagę, że obecnie rezerwowanie podróży obejmujących konieczność zakupu biletów różnych przewoźników może być skomplikowane. Podobnie jest z organizacją podróży łączącej różne środki transportu. Systemy rezerwacji są rozproszone i trudno znaleźć najlepszą ofertę. Ponadto ochrona pasażerów jest w takich sytuacjach ograniczona. Nowe przepisy mają zlikwidować te niedogodności.

– Co więcej, będziemy mieli również prawa pasażera. Trochę tak jak w lotnictwie – jeśli samolot się spóźni, nie doleci bądź też lot w ogóle zostanie odwołany, to wtedy pasażer może oczekiwać odszkodowania, a w przypadku kiedy tych przesiadek jest więcej, to ma znaczenie, czy ten pociąg się spóźni, czy dojedzie na czas – mówi Dariusz Joński. – To wszystko zaproponowała Komisja Europejska, a my w Komisji Transportu rozpoczynamy prace jeszcze w czerwcu, bo chcemy zrobić to jak najszybciej. Główne firmy kolejowe w Europie już się porozumiały, to trwało najdłużej, bo one będą się rozliczać między sobą. Pasażera to nie będzie interesowało, on będzie musiał tylko wejść na stronę, zabukować, zapłacić i pojechać.

Z badań Eurobarometru „Multimodal Digital Mobility Services (2025)” wynika, że ponad trzy czwarte ankietowanych Europejczyków rezerwuje bilety online. 36 proc. badanych przyznaje, że ma trudności z rezerwacją biletów multimodalnych, czyli łączących różne rodzaje transportu, takie jak samolot–kolej lub pociąg–autobus. 31 proc. ogółu nie zarezerwowało takich podróży ze względu na złożoność procesu rezerwacji i brak jasnych, przyjaznych dla użytkownika opcji. Jedna czwarta ankietowanych stwierdziła, że ma trudności z rezerwacją biletów kolejowych z udziałem wielu przewoźników, a 43 proc. w ogóle nie rezerwuje takich podróży. Ponad jedna piąta respondentów zgłasza, że internetowe systemy biletowe nie zawsze prezentują wszystkie dostępne taryfy lub opcje podróży.

Jedną z kluczowych kwestii do rozwiązania w skali europejskiej pozostaje terminowość połączeń kolejowych. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy podróż wymaga kilku przesiadek. Z danych Europejskiego Atlasu Kolejowego wynika, że koleje w 22 z 28 badanych krajów (kraje UE i Wielka Brytania) odnotowuje punktualność pociągów pasażerskich powyżej 80 proc., a 11 przekracza 90 proc. Polska jest w gronie państw o wysokiej punktualności – ok. 85 proc. Najgorzej pod tym względem jest w Rumunii – poniżej 60 proc. Niemcy zapewniają natomiast 75 proc. terminowości połączeń.

– Po pandemii Niemcy nie są w stanie odbudować punktualności. Każdy przewoźnik będzie oceniany, więc będzie chciał zrobić wszystko, żeby nie płacić odszkodowania, bo będzie musiał do tego dokładać. Żeby nie płacić odszkodowania, musi jeździć punktualnie. Obserwuję polskie Intercity, ale też zwykłe przewozy regionalne i krajowe i widzę, że są coraz bardziej punktualne – zauważa eurodeputowany.

Idea łączenia różnych przewozów kolejowych w jeden bilet nie jest nowa. W Polsce odbywa się to już na poziomie krajowym i lokalnym. W aglomeracji warszawskiej funkcjonuje Wspólny Bilet ZTM-KM-WKD, który pozwala na podróżowanie pociągami Kolei Mazowieckich (KM), Warszawskiej Kolei Dojazdowej (WKD) oraz pojazdami ZTM (metro, autobusy, tramwaje, szybka kolej miejska) na jednym bilecie okresowym. W marcu br. PKP i pomorscy przewoźnicy podpisali porozumienie dotyczące jednego wspólnego biletu na pociągi dalekobieżne i lokalne na Pomorzu (SKM Trójmiasto, PKP InterCity i PolRegio). Od 2018 roku pasażerowie kolei w całej Polsce również mogą korzystać ze Wspólnego Biletu, łączącego oferty 10 przewoźników obsługujących połączenia dalekobieżne, regionalne i podmiejskie – m.in. PKP Intercity, Polregio, KM czy PKP SKM w Trójmieście.

– Oczekujemy, że podłączymy się z koleją dużych prędkości, żebyśmy mogli podróżować jeszcze szybciej. To wszystko się będzie działo teraz, na naszych oczach. Unia Europejska stawia na KDP tak, żeby w 2040 roku połączyć koleją wszystkie stolice w Europie – dodaje Dariusz Joński.

Z badania przeprowadzonego przez Urząd Transportu Kolejowego wynika, że wśród czynników zachęcających do podróżowania koleją atrakcyjna cena biletów jest wskazywana przez niemal 32 proc. osób. Wyżej w rankingu znalazły się: komfort podróży – 45 proc. odpowiedzi, możliwość korzystania z ulg – niemal 39 proc., konkurencyjny czas podróży względem innych środków transportu – niemal 34 proc. Tym, co zniechęca najbardziej, są natomiast opóźnienia – 72 proc. i niedogodna oferta przewozowa – 34 proc.

– W zeszłym roku mieliśmy rekord na kolei – 409 mln pasażerów. W tym roku przekroczymy 450 mln pasażerów. To są nieprawdopodobne liczby. Polacy na nowo pokochali kolej, a pandemia trochę się temu przysłużyła, także rosnące ceny paliwa. Ale też trzeba uczciwie powiedzieć, że dzisiaj dworce, perony, kolej są lepiej dopasowane i jedyne, czego nam brakuje, to tabor. Na pociąg relacji Warszawa–Łódź–Wrocław bilety są wykupione już tydzień wcześniej, więc trzeba by myśleć o dostawieniu kolejnych składów, tylko trzeba je najpierw zamówić. Nasze firmy, czy w Nowym Sączu, czy w Bydgoszczy, mają zamówienia na kilka lat do przodu. Będziemy mieli niesamowity rozwój polskiej kolei. Będziemy mogli dotrzeć z Łodzi do Warszawy w 35 minut, z Warszawy na lotnisko w 15 minut, z Łodzi na lotnisko – 25 i niedużo dłużej, około niecałej godziny do Poznania czy Wrocławia – przekonuje eurodeputowany. – Tu w żaden sposób linie lotnicze już nie mogą rywalizować.

Polska branża drobiarska coraz mocniej obawia się napływu tańszego mięsa spoza Unii Europejskiej. Producenci alarmują, że postanowienia umowy UE–Mercosur, która zakłada dodatkowe kontyngenty mięsa drobiowego z krajów Ameryki Południowej, mogą zwiększyć presję konkurencyjną. Dodatkowym wyzwaniem stają się także rosnący eksport z Chin oraz napływ drobiu z Ukrainy. Obecnie już około 60 proc. polskiej produkcji drobiu trafia na rynki zagraniczne.

– Odkąd tylko przedstawiono informacje na temat finalizacji umowy handlowej Unii Europejskiej z Mercosurem, zgłaszaliśmy zdecydowany sprzeciw wobec tej umowy, między innymi mając na uwadze interesy polskiej gospodarki, w tym sektora drobiarskiego w Polsce. Kluczowym zagrożeniem jest wyparcie przez produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym również mięso drobiowe z Ameryki Południowej, głównie z Brazylii, polskiego drobiu, który przez kilkanaście lat stabilnego rozwoju osiągnął sukces na rynkach Unii Europejskiej – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Adam Nowak, wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.

Polska jest największym producentem mięsa drobiowego w Unii Europejskiej. Według danych Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w 2025 roku produkcja wyniosła ok. 3,23 mln t. Branża od lat należy też do największych eksporterów drobiu w Europie, a większość produkcji trafia na rynki zagraniczne.

– Eksport odpowiada za około 60 proc. produkcji. To kanał, który bardzo mocno determinuje ceny na rynku krajowym. Oczywiście głównym rynkiem zbytu nadal jest Unia Europejska, gdzie trafia około 2/3 eksportowanej z Polski produkcji. Utrzymanie tej strategicznej pozycji na rynkach europejskich jest bardzo istotne, szczególnie w kontekście coraz większej konkurencji, czy to ze strony mięsa z Ukrainy, Mercosuru, a także ostatnio z Chin – ocenia dr Magdalena Kowalewska, dyrektorka Biura Analiz Sektora Rolno-Spożywczego z Banku BNP Paribas.

Od kilku lat producenci drobiu zwiększają swoją obecność na rynkach azjatyckich. Resort rolnictwa oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa prowadzą działania promocyjne m.in. w Korei Południowej, Japonii, Wietnamie czy Indonezji. Dla branży to szansa na ograniczenie zależności od rynku unijnego.

Krajowa Rada Drobiarstwa – Izba Gospodarcza ocenia, że wejście w życie umowy UE–Mercosur może szczególnie mocno uderzyć w krajowy sektor drobiarski. Komisja Europejska przewidziała w umowie dodatkowy bezcłowy kontyngent 180 tys. t mięsa drobiowego z krajów Ameryki Południowej. Branża alarmuje, że producenci z Brazylii czy Argentyny nie podlegają takim samym wymogom środowiskowym i dobrostanowym jak unijni, dlatego konkurencja jest coraz trudniejsza.

– Możliwość wyparcia polskiego drobiu przez produkty pochodzenia zwierzęcego niespełniające tych samych standardów, produkowane bez zapewnienia norm dobrostanowych i innych wymogów, które obowiązują polskie gospodarstwa, była jednym z głównych czynników motywujących resort rolnictwa i polski rząd do zdecydowanego głosu sprzeciwu – wskazuje Adam Nowak. – Przygotowaliśmy też krajowe regulacje, aby żaden produkt, który nie spełnia norm obowiązujących w Polsce i Europie, nie mógł się dostać na polski rynek.

MRiRW i Ministerstwo Zdrowia przygotowały przepisy zaostrzające wymagania dotyczące pozostałości substancji czynnych środków ochrony roślin w żywności. Resort rolnictwa podkreśla, że regulacje mają zwiększyć bezpieczeństwo konsumentów i wyrównać warunki konkurencji między producentami z UE i spoza Wspólnoty.

– Z dużą nadzieją patrzymy również na te regulacje europejskie, które zakazują eksportu na europejski rynek wybranych produktów pochodzenia zwierzęcego z Brazylii po 3 września tego roku, właśnie z uwagi na niedostosowanie warunków i możliwości kontroli żywności na każdym etapie produkcji – wskazuje wiceminister.

Mowa o rozporządzeniu, które aktualizuje listę krajów trzecich uprawnionych do eksportu na unijny rynek zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego. Jak wskazuje resort rolnictwa, chodzi o takie towary jak mięso wołowe, końskie, drobiowe, produkty akwakultury i miód. Brazylia nie przedstawiła stosownych oświadczeń gwarantujących wdrożenie środków, które zapewnią, że określone antybiotyki nie są stosowane u zwierząt, z których mięso trafia na rynek unijny. Decyzja UE oznacza brak możliwości eksportu do Unii określonych produktów do momentu przedstawienia przez Brazylię stosownych gwarancji spełniania standardów ich produkcji

– Nie mamy problemu z konkurencją handlową, o ile jest uczciwa. Problem polega na tym, że nie gramy według tych samych zasad, ponieważ w UE mamy bardzo wysokie standardy, które nie mają zastosowania do importu z krajów trzecich – mówi Paul-Henri Lava, zastępca sekretarza generalnego Europejskiej Organizacji Producentów Mięsa Drobiowego AVEC. – Biorąc pod uwagę te dodatkowe normy oraz inne kwestie, jak na przykład koszty pracy, mamy dość dużą lukę konkurencyjności w stosunku do krajów trzecich wynoszącą 30 proc. w przypadku Brazylii, co bardzo utrudnia nam konkurowanie z nimi.

Według analizy COPA-COGECA nowe kontyngenty dla Mercosuru są o ok. 50 proc. wyższe niż eksport drobiu z krajów Ameryki Południowej do UE, co niemal na pewno przełoży się na dalszy wzrost importu. Autorzy raportu zwracają uwagę, że UE już w 2024 roku sprowadzała ok. 900 tys. t drobiu rocznie, z czego 300 tys. t z Brazylii. Sprowadzany do UE drób to przede wszystkim filety z piersi kurczaka, czyli najbardziej wartościowa część mięsa. Co czwarty filet spożywany w Unii pochodzi z państw trzecich, głównie Brazylii, Tajlandii, Ukrainy i Chin.

Według AVEC dodatkowy import przewidziany w umowie z Mercosurem odpowiadałby produkcji drobiu Szwecji, Finlandii i Danii razem wziętych. 180 tys. t drobiu oznaczałoby ok. 300 mln kurczaków rocznie sprowadzanych do UE zamiast produkcji realizowanej przez europejskich hodowców.

– Oprócz konkretnych konsekwencji istnieje również konsekwencja moralna polegająca na tym, że zezwalanie na przywóz z krajów, które nie przestrzegają naszych standardów, nie sprzyja zaufaniu obywateli do produkcji unijnej – przekonuje Paul-Henri Lava.

Jak podkreśla, europejscy producenci nie oczekują dodatkowego wsparcia finansowego, ale równych zasad konkurencji. Organizacja apeluje, aby kraje trzecie eksportujące żywność do UE podlegały takim samym wymogom dotyczącym dobrostanu zwierząt, ochrony środowiska i standardów pracy jak branża unijna.

Poza krajami Mercosuru coraz większą konkurencję dla europejskiego drobiu stanowią także producenci z Chin, którzy są już drugim co do wielkości producentem mięsa kurcząt brojlerów na świecie. Według danych amerykańskiego departamentu rolnictwa (USDA) w 2026 roku produkcja w Chinach ma wzrosnąć do 17,3 mln t, a eksport do 1,4 mln t. USDA wskazuje, że chiński eksport rośnie dzięki konkurencyjnym cenom oraz ekspansji na nowe rynki, zwłaszcza w krajach rozwijających się. Dla europejskiej branży oznacza to większą presję konkurencyjną także na rynkach pozaunijnych.

– Zagrożeniem dla pozycji Polski są wszystkie państwa, które są eksporterami lub potencjalnymi eksporterami drobiu. Pamiętajmy tylko, że poza samą produkcją zwracamy uwagę na najwyższe standardy, które spełniają polskie i europejskie gospodarstwa. Czasy prostych przewag konkurencyjnych i konkurowania samą ceną się skończyły, musimy podkreślić wysoką jakość, zwłaszcza na bardzo ambitnych, ale też lukratywnych rynkach państw trzecich, w tym państw azjatyckich – ocenia wiceminister rolnictwa.

Obecnie, jak wynika z danych Komisji Europejskiej, Ukraina jest największym dostawcą mięsa drobiowego spoza UE. Jak podaje Ukraińskie Stowarzyszenie Hodowców Drobiu, ukraiński eksport mięsa drobiowego w 2025 roku przekroczył 450 tys. t, z czego ok. 140 tys. t trafiło do krajów Unii Europejskiej. Organizacje branżowe od kilku lat alarmują, że zwiększony napływ produktów rolno-spożywczych z Ukrainy wpływa na sytuację cenową na rynku unijnym.

– Na rynku europejskim nasza lokalizacja, możliwość dostarczenia mięsa świeżego, wyprodukowanego w pełnej kontroli sanitarnej w warunkach europejskich jest naszą silną przewagą. Natomiast zdobywanie rynków trzecich, szczególnie rynków pozaunijnych, będzie coraz większym wyzwaniem, bo widzimy ogromną aktywność eksporterów brazylijskich, ukraińskich, ale też azjatyckich, takich jak Chiny, którzy również szukają dla siebie nowych możliwości eksportu – wskazuje dr Magdalena Kowalewska.

Pacjenci ze szpiczakiem plazmocytowym żyją dziś znacznie dłużej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Coraz skuteczniejsze terapie pozwalają wielu z nich funkcjonować z tą chorobą przez lata. U większości chorych następuje jednak nawrót, dlatego coraz większe znaczenie ma dostęp do kolejnych linii leczenia. Eksperci podkreślają, że szczególnie pierwszy nawrót może zdecydować o długości kolejnej remisji i dalszym przebiegu choroby.

– Szpiczak plazmocytowy jest nowotworem wywodzącym się z komórek układu odpornościowego, który nadal jest uznawany za chorobę nieuleczalną. W ostatnich latach coraz częściej mówimy o funkcjonalnym wyleczeniu, czyli takim stanie, kiedy po pojedynczym leczeniu przez kolejnych pięć lat pacjent ani nie wymaga leczenia, ani nie widać objawów choroby, nawet na bardzo niskim poziomie nie ma detekcji nieprawidłowych plazmocytów. Wydaje się, że ta sytuacja może się zmieniać w związku ze stosowaniem coraz skuteczniejszych metod leczenia – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos, prezes Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów.

Szpiczak plazmocytowy odpowiada za 1–2 proc. wszystkich nowotworów i blisko jedną piątą nowotworów hematologicznych. W Polsce żyje z nim ok. 10 tys. osób, a każdego roku diagnozę słyszy kilka tysięcy kolejnych pacjentów. Jeszcze kilkanaście lat temu dla wielu z nich oznaczało to znacznie krótsze perspektywy życia niż obecnie. Na początku XXI wieku mediana przeżycia wielu pacjentów wynosiła zaledwie kilka lat. Wprowadzenie kolejnych generacji leków, terapii skojarzonych oraz przeciwciał monoklonalnych sprawiło, że część chorych żyje dziś z rozpoznaniem kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat. Lekarze coraz częściej mówią nie tylko o wydłużaniu życia pacjentów, ale również osiąganiu bardzo głębokich i długotrwałych remisji. U części chorych przez wiele lat nie obserwuje się oznak aktywnej choroby, choć szpiczak nadal formalnie pozostaje nowotworem nieuleczalnym.

– Decyzje refundacyjne ostatnich lat dotyczyły zarówno wzmacniania pierwszej linii leczenia, jak i dalszych opcji terapii przeciwciałami dwuswoistymi od czwartej linii leczenia. Potrzeby refundacyjne dotyczą więc drugiej i trzeciej linii. Stosując coraz skuteczniejsze leczenie w pierwszej linii, potrzebujemy nowych skutecznych terapii, które celują w nowe cele molekularne. Jeśli wykorzystujemy bardzo dobre leczenie w pierwszej linii, to w drugiej linii mamy nieoptymalne wybory – ocenia prof. Krzysztof Giannopoulos.

Choć możliwości leczenia stale się poszerzają, lekarze podkreślają, że właśnie na etapie po pierwszym nawrocie choroby wciąż brakuje dostępu do terapii stosowanych już w innych krajach. Specjaliści wskazują na technologie, które mogłyby poszerzyć możliwości leczenia na tym etapie. Jedną z nich jest terapia CAR-T wykorzystująca zmodyfikowane komórki odpornościowe pacjenta do zwalczania nowotworu. Kolejna obejmuje schematy leczenia oparte na belantamabie mafadotyny w połączeniu z innymi lekami przeciwszpiczakowymi. W przeciwieństwie do terapii CAR-T mogłyby być one dostępne od razu w ośrodkach hematologicznych bez konieczności tworzenia wyspecjalizowanych centrów leczenia.

Jak wynika z europejskiego badania przeprowadzonego przez organizację Myeloma Patients Europe (MPE) wśród 901 pacjentów z 22 krajów, dla chorych równie ważna jak skuteczność terapii jest możliwość zachowania możliwie normalnego życia. Wśród najwyżej ocenianych aspektów leczenia znalazły się: wpływ terapii na kondycję fizyczną i samopoczucie, codzienne funkcjonowanie oraz możliwość konsultacji ze specjalistą. Duże znaczenie miały również ograniczenie hospitalizacji i wpływ leczenia na życie rodzinne.

Jak podkreślają autorzy badania, pacjenci ze szpiczakiem mają zróżnicowane potrzeby i preferencje dotyczące terapii. Różnią się one także od formy przyjmowanego leku. Przykładowo w przypadku leków doustnych pacjenci wysoko ocenili przyjmowanie ich w domu, w przypadku iniekcji – pozytywnie oceniali podanie leku przez personel medyczny i zapewnienie profesjonalnej opieki. Eksperci wskazują, że wiedza o tym, jakie zdanie mają inni chorzy, może pomóc w podejmowaniu decyzji i praktycznym przygotowaniu do leczenia.

– Ważna jest indywidualizacja leczenia, bo nie ma jednego szpiczaka, tylko są szpiczaki. Każdy pacjent jest leczony inaczej i ważne jest, żeby w tych początkowych liniach leczenie było jak najmocniejsze, wtedy, kiedy komórka jest w miarę „świeża”, kiedy możemy ją mocniej zaatakować. Dlatego naprzeciw wychodzą właśnie nowe terapie, które wydłużają czas remisji z kilkunastu miesięcy do trzech lat – tłumaczy Łukasz Rokicki, prezes Fundacji Carita im. Wiesławy Adamiec.

Dla pacjentów każdy dodatkowy miesiąc lub rok bez progresji choroby oznacza nie tylko odsunięcie w czasie kolejnej terapii, ale też wydłużenie okresu aktywności zawodowej, rodzinnej i społecznej oraz szansę na skorzystanie z nowych terapii, które pojawiają się w hematologii.

– Schematów lekowych mamy bardzo dużo, ale wiemy, że choroba jest bardzo rozwojowa, mówimy tu o pacjentach nawrotowych, którzy są po kilku liniach leczenia. Pojawiają się też nowe terapie na świecie, ten pociąg z hematologią bardzo szybko pędzi i staramy się cały czas za nim nadążyć – mówi Łukasz Rokicki.

Dla wielu chorych diagnoza oznacza początek długiego procesu leczenia, który często obejmuje kolejne linie terapii i okresy remisji przeplatane nawrotami choroby. Dlatego obok samego leczenia dużego znaczenia nabiera dostęp do informacji i wsparcia ze strony lekarzy oraz najbliższych.

– Choroba jeszcze nie tak dawno śmiertelna zaczyna być przewlekła, natomiast ona ma pewną charakterystykę związaną z tym, że kolejny lek czy kolejna grupa leków określonej linii leczenia jest przyjmowana w określonym horyzoncie czasowym. Nie jest on jednoznacznie zdefiniowany, że to będzie pół roku czy półtora roku, ale mamy świadomość, że się skończy. Wtedy jest kwestia, aby podjąć decyzję wspólnie z lekarzami o kolejnym etapie leczenia – mówi gen. broni rezerwy, dr Mirosław Różański, senator RP, pacjent onkologiczny.

Szpiczak jest chorobą nawrotową, dlatego wielu pacjentów już w trakcie leczenia interesuje się kolejnymi możliwościami terapii. Wiedza o nowych metodach leczenia pomaga oswoić niepewność związaną z nawrotem choroby i lepiej się przygotować na kolejne etapy leczenia.

– Zdarzają się momenty, kiedy jest nawrót choroby. Część osób jest tym przybita, bo uważały, że wyjdą z tego problemu. Jest też druga grupa bardziej świadomych pacjentów, którzy wiedzą, że nawrót jest możliwy i w pewien sposób mentalnie się do tego przygotowują – mówi dr Mirosław Różański.

Unia Europejska szuka pomysłów na nowe źródła finansowania wieloletniego budżetu UE na lata 2028–2034. Wśród propozycji jest m.in. wdrożenie podatku od gier hazardowych online czy od zysków z kryptowalut. Zdaniem europosła Prawa i Sprawiedliwości Bogdana Rzońcy nowe obciążenia mogą zostać przerzucone na konsumentów i spotkać się z ich niezadowoleniem, dlatego Wspólnota powinna raczej szukać oszczędności w dotychczasowych wydatkach.

– Wszystkie propozycje dotyczące nowych podatków w Unii Europejskiej są w proszku i są mocno dyskutowane. W tej chwili widzę więcej ich przeciwników niż zwolenników. To jest ogromny problem dla nowych, wieloletnich ram finansowych, które są obarczone nowymi priorytetami związanymi z przesuwaniem pieniędzy na obronność Unii, również z koniecznością spłaty pożyczki, która została zaciągnięta na krajowe plany odbudowy – mówi agencji Newseria Bogdan Rzońca, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

W projekcie nowego wieloletniego budżetu UE przedstawionym przez Komisję Europejską w lipcu 2025 roku znalazły się propozycje ustanowienia dochodów własnych Wspólnoty. Miałyby one obejmować wpływy z m.in. pozwoleń na emisję dwutlenku węgla (system ETS), mechanizmu CBAM, podatku akcyzowego od wyrobów tytoniowych, opłat za niezebrane odpady elektroniczne czy też składek od  dużych przedsiębiorstw. KE szacuje, że te nowe źródła wygenerowałyby ok. 58,5 mld euro rocznie (w cenach z 2025 roku).

Podczas majowej sesji plenarnej odbyła się dyskusja na temat alternatywnych możliwości finansowania długoterminowego budżetu UE. W swoim stanowisku, przyjętym w kwietniu, Parlament Europejski poparł plan KE dotyczący wprowadzenia nowych źródeł finansowania, aby zmniejszyć zależność budżetu Unii od składek państw członkowskich. Zaznaczono w nim, że jeśli propozycje Komisji zostaną odrzucone przez kraje członkowskie, należy rozważyć m.in. wprowadzenie podatku od usług cyfrowych, od gier hazardowych online, rozszerzenie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z tytułu emisji dwutlenku węgla (CBAM) oraz podatku od zysków kapitałowych z kryptowalut.

– Nowe źródła dochodu uderzą w wyborców w poszczególnych krajach do Parlamentu Europejskiego. Ci, którzy głosują, nie będą zadowoleni z nowych podatków, więc ta debata musi przybrać bardziej rzeczywisty kształt. Raczej powinniśmy rozmawiać o oszczędnościach, a nie o nowych podatkach – uważa europoseł PiS. – Jeśli będzie nowy podatek, nie ma możliwości, że on nie obarczy przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej. Żaden producent nie jest zadowolony, kiedy dowiaduje się o podatkach, ale także konsumenci nie są zadowoleni z sytuacji.

Jak podaje Euronews, Komisja Europejska szacuje, że następny budżet UE mógłby zyskać dodatkowe roczne przychody w wysokości prawie 11 mld euro z nowych podatków od usług cyfrowych, gier hazardowych i kryptowalut.

– Uważam, że propozycje Komisji Europejskiej nie są jeszcze sprecyzowane. Natrafią na protest, a jaki będzie finał, o tym zadecyduje już Parlament Europejski i Rada UE. Jestem przekonany, że w tym dwubilionowym budżecie można poszukać oszczędności – podkreśla Bogdan Rzońca. – Ja widzę takie oszczędności, ponieważ wiele programów w Unii Europejskiej ma charakter bardzo ideologiczny, niezwiązany z gospodarką, a to ona jest dzisiaj największym wyzwaniem w Unii.

Zdaniem europosła należy rozważyć, czy UE nadal stać na pomaganie najbiedniejszym krajom na świecie, m.in. w Afryce. Jak podkreśla, na program „Globalny wymiar Europy”, który ma finansować wsparcie m.in. dla państw kandydujących do UE, w kolejnym budżecie zaplanowano 200 mld euro.

– Uważam, że Zielony Ład i wszystko, co robimy w tym obszarze, może nam przynieść oszczędności, jeśli nie będziemy tak doktrynalnie podchodzić do tych wydatków. Zielony Ład jest bardzo kosztowny dla poszczególnych krajów, producentów i konsumentów żyjących w Unii Europejskiej – uważa europoseł PiS. – Również polityki ideologiczne, takie jak LGBTIQ, finansowanie aborcji albo inne beztroskie wydawanie pieniędzy na różnego rodzaju ideologie, co nie przynosi konkretnych efektów ekonomicznych. Przegląd wydatków jest więc jak najbardziej wskazany i debata na ten temat na pewno przyniosłaby dobre owoce.

Europoseł porusza również kwestię opodatkowania big techów.

– Każdy, kto funkcjonuje i zarabia na rynku Unii Europejskiej, powinien być w jakiś sposób obarczony podatkami. Ale to wszystko powinno być uzgodnione i funkcjonować w ramach wspólnego europejskiego rynku. Jeśli będziemy tylko wyjmować z poszczególnych rynków takie lub inne przedsięwzięcia gospodarcze, to inwestorzy będą uciekać. Mówmy raczej o równych warunkach dla inwestorów we wszystkich krajach członkowskich, a później konsument odpowie, czy dany produkt jest mu potrzebny, czy nie. Unikałbym więc nadregulacji i wymyślania zakazów dotyczących inwestowania w ten czy inny obszar – podkreśla Bogdan Rzońca. – Uważam, że dyskusja będzie gorąca i długotrwała. Ostateczne decyzje co do nowych wieloletnich ram finansowych po stronie dochodowej Unii Europejskiej zapadną pod koniec przyszłego roku.

Międzynarodowa współpraca naukowa od lat pozostaje jednym z kluczowych motorów rozwoju badań i innowacji. Złożoność globalnych wyzwań sprawia, że umiędzynarodowienie nauki jeszcze mocniej zyskuje na znaczeniu – wskazują przedstawiciele Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, która wspólnie ze swoim niemieckim odpowiednikiem od 2006 roku nagradza polsko-niemieckie badania naukowe. W tym roku laureatami Nagrody Copernicus zostali matematycy – prof. Leszek Skrzypczak i prof. Dorothee Haroske, których wspólna praca przekłada się na rozwój nowych metod i narzędzi w analizie matematycznej.

– Nauka nigdy nie powstaje w jednym kraju, mieście czy laboratorium. Obecnie dotyczy spraw tak złożonych, że wymagają one ścisłej współpracy. Izolując się, ograniczamy swoje możliwości. Tylko i wyłącznie współpracując z innymi krajami i naukowcami na całym świecie, jesteśmy w stanie osiągnąć sukces czy przełom – mówi agencji Newseria prof. Krzysztof Pyrć, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. – Możemy zapytać o to, co Polska zyskuje dzięki współpracy międzynarodowej w nauce. Współpraca międzynarodowa jest podwaliną wielu rodzajów dyplomacji, zresztą funkcjonuje termin „dyplomacja naukowa”, dlatego że ona buduje relacje zarówno technologiczne, jak i interpersonalne, które później są znacznie trwalsze niż jakakolwiek umowa.

Zgodnie z opublikowanym w maju br. raportem Komisji Europejskiej „Europejskie ramy dla dyplomacji naukowej”, współtworzonego przez 130 ekspertów z dziedziny nauki i dyplomacji, nauka i technologia w coraz większym stopniu stają się walutą geopolityczną, przez co dyplomacja naukowa może się przyczynić do wzmocnienia konkurencyjności Europy i maksymalizacji jej potencjału badawczego i innowacyjnego. Autorzy raportu podkreślają, że tylko wspólny wysiłek pomoże Unii rywalizować z bardziej asertywnymi potęgami gospodarczymi i naukowymi. Dlatego kluczowe znaczenie ma zaangażowanie i wspieranie podmiotów europejskiej dyplomacji naukowej, do których należą głównie naukowcy, dyplomaci, ale też biznes. Raport zawiera rekomendacje, które zwiększą widoczność i rolę dyplomacji naukowej.

– Międzynarodowa współpraca w dziedzinie nauki i badań ma ogromne znaczenie. Chciałabym powiedzieć, że jest to ważniejsze niż kiedykolwiek na kilku płaszczyznach. Jedną z nich jest fakt, że mamy tak wiele globalnych zagadnień badawczych, które wymagają uwagi i odpowiedzi. Można to osiągnąć jedynie w kontekście międzynarodowym i poprzez współpracę. To na przykład utrata bioróżnorodności, zmiany klimatyczne, a także kwestie odpowiedzialności społecznej czy migracji – uważa prof. Katja Becker, prezeska stowarzyszenia Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG), największej w Niemczech organizacji finansującej badania naukowe.

Niemcy są jednym z kluczowych partnerów Polski w zakresie badań naukowych, innowacji i wymiany akademickiej. We współpracę zaangażowanych jest wiele instytucji reprezentujących polski sektor badań i szkolnictwa wyższego. Na poziomie rządowym współpraca jest rozwijana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz agencje wspierające badania naukowe i wymianę akademicką. 

– Polska i Niemcy są też bardzo silnymi partnerami w kontekście europejskim. Współpraca międzynarodowa zdecydowanie się przyczynia do zbliżenia i wzmocnienia europejskiej przestrzeni badawczej jako całości – podkreśla prof. Katja Becker. – Jest też wymiar współpracy dwustronnej między naszymi krajami, który jest bardzo silny. Oznacza to, że zainteresowanie współpracą wśród  naukowców w Polsce i Niemczech jest bardzo duże, a badania są doskonałe.

– Dwadzieścia lat temu Fundacja na rzecz Nauki Polskiej zdecydowała się rozpocząć przyznawanie Nagrody Copernicus wybitnym naukowcom z Polski i Niemiec, którzy ze sobą współpracują. W ten sposób chcieliśmy uhonorować z jednej strony doskonałą naukę, realizowaną pomiędzy krajami, ale również zbliżyć do siebie naukowców, żeby współpraca była jeszcze efektywniejsza. Nagroda Copernicus tylko w niewielkim stopniu finansuje badania, które laureaci prowadzą, a raczej ma zachęcać do współpracy – wyjaśnia prezes FNP.

Polsko-Niemiecka Nagroda Naukowa Copernicus jest przyznawana przez DFG i FNP za wybitne osiągnięcia naukowe będące owocem współpracy niemiecko-polskiej w dowolnej dziedzinie nauki, w tym w obszarze nauk humanistycznych i społecznych. Ośmioosobowe jury, w skład którego wchodzą naukowcy z obu państw, w tym roku doceniło prof. Leszka Skrzypczaka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i prof. Dorothee Haroske z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie za ich wspólną pracę naukową w dziedzinie analizy matematycznej i równań różniczkowych cząstkowych.

– Współpracuję z moim kolegą z Poznania już od ponad 20 lat i jest ku temu kilka powodów. Oboje bardzo lubimy tę dziedzinę matematyki, jaką jest analiza matematyczna, a także mamy podobne podejście do tego zagadnienia: pytamy o szczegóły, udzielamy precyzyjnych odpowiedzi na argumenty, zastanawiamy się, jak je przekształcić – podkreśla prof. Dorothee Haroske, laureatka Polsko-Niemieckiej Nagrody Naukowej Copernicus 2026.

Najważniejszym osiągnięciem naukowców jest stworzenie wspólnego języka dla różnych dziedzin zaawansowanej matematyki. Ich współpraca pozwoliła uporządkować wiedzę o tzw. przestrzeniach funkcyjnych. Można je sobie wyobrazić jako wielkie cyfrowe mapy, na których matematycy nanoszą informacje o tym, jak zmieniają się dźwięki, obrazy czy zjawiska fizyczne.

– Wiele zjawisk otaczającego nas świata, takie jak rozchodzenie się światła i dźwięku czy przepływ wody, można opisać za pomocą równań matematyki. To są jakby instrukcje, które mówią nam, jak te procesy się toczą. Można to porównać z obserwowaniem ptaków. My nie szukamy konkretnych rozwiązań, nie interesujemy się konkretnym osobnikiem. Interesują nas cechy całego gatunku, własności wszelkich możliwych rozwiązań, na ile one są gładkie i regularne. Wiedza o tym pozwala nam powiedzieć coś o procesach, które te równania opisują: czy są stabilne, niestabilne, chaotyczne, czy uporządkowane – wyjaśnia prof. Leszek Skrzypczak, laureat Polsko-Niemieckiej Nagrody Naukowej Copernicus 2026.

Jury szczególnie doceniło sposób, w jaki badacze opisali działanie transformacji Fouriera, która rozkłada skomplikowane dane na proste, pojedyncze elementy. Dzięki odkryciu naukowców dokładnie wiadomo, kiedy to narzędzie zachowuje się w sposób przewidywalny i bezbłędny, nawet gdy pracuje się nad bardzo złożonymi problemami.

– Pomyślmy o drgającej strunie np. w gitarze czy skrzypcach. Istnieją fizyczne modele opisujące to zjawisko – wyjaśnia prof. Dorothee Haroske. – Możemy myśleć jak matematyk i wyobrazić sobie, że mamy tylko masę całej struny rozłożoną w bardzo rzadki sposób, a potem możemy zapytać: „jak by to brzmiało?”. Oczywiście nikt nie może naprawdę udowodnić ani obalić, że tak jest, ponieważ jest to czysto matematyczne, ale ma to związek z równaniem falowym, równaniem ciepła. To właśnie robimy.

Wypracowane przez badaczy modele, choć mają charakter teoretyczny, mogą mieć istotny wpływ na współczesną inżynierię. Mogą znaleźć zastosowanie w optymalizacji wielu procesów: od zaawansowanego przetwarzania obrazów i dźwięku (np. w technologiach kompresji i medycynie obrazowej), przez symulacje numeryczne stosowane w budownictwie, aż po modele stochastyczne wykorzystywane w prognozowaniu rynków finansowych i zmian klimatycznych. 

Współpraca prof. Haroske i prof. Skrzypczaka rozpoczęła się w 2006 roku. Do tej pory zaowocowała serią ponad 30 wspólnych publikacji w prestiżowych czasopismach matematycznych oraz wieloma wspólnie organizowanymi naukowymi konferencjami tematycznymi. 

– Otrzymanie Nagrody Copernicus to wielki zaszczyt. Byłem bardzo zaskoczony, otrzymując wiadomość, że zostałem jej laureatem. Nie będę ukrywał, że to też była wielka radość. Nagroda w większości jest subsydium badawczym, dlatego mam nadzieję, że pozwoli nam kontynuować nasze badania z prof. Haroske oraz wciągnąć w nasz program badawczy młodych naukowców – zaznacza prof. Leszek Skrzypczak.

– Ponownie mamy dwóch fantastycznych laureatów Nagrody Copernicus. W tym roku są to znakomici matematycy, którzy pracują na światowym poziomie w swojej dziedzinie, jaką jest analiza oraz równania różniczkowe cząstkowe – wyjaśnia prof. Katja Becker.

Nagroda wynosi 200 tys. euro, po 100 tys. euro dla każdego z laureatów. Konkurs organizowany jest co dwa lata od 2006 roku. Wśród laureatów poprzednich edycji znaleźli się naukowcy, którzy zajmowali się m.in. badaniem planet pozasłonecznych, funkcjonowania mitochondriów czy niedokrwiennej choroby serca. 

– W ciągu ostatnich 20 lat Nagroda Copernicus wyróżniła współpracę pomiędzy polskimi i niemieckimi badaczami w bardzo różnych dziedzinach: od biologii, poprzez fizykę, aż po matematykę, która w tym roku została nagrodzona pierwszy raz w historii nagrody. Laureaci prowadzą badania, które można zaklasyfikować jako podstawowe, ale które są przełomowe i zmieniają wszechświat – tłumaczy prof. Krzysztof Pyrć.

Ponad jedna trzecia stad ryb na całym świecie jest przełowiona – wynika z szacunków Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Zdaniem ekspertów to duży problem, który zagraża ekosystemowi wodnemu, sektorowi rybołówstwa oraz społecznościom zależnym od oceanu w zakresie pozyskiwania białka. Jednocześnie wiedza konsumentów na temat kondycji oceanów i wpływu decyzji zakupowych na ten stan wciąż nie jest wystarczająca. Edukacji konsumentów ma służyć obchodzony 8 czerwca Światowy Dzień Oceanów.

– Oceany mierzą się dzisiaj z wieloma problemami. Do najważniejszych i najpoważniejszych należą zmiana klimatu oraz przełowienie, czyli sytuacja, kiedy łowimy za dużo ryb, nie zostawiając w oceanach wystarczającej ilości dorosłych osobników, żeby populacje mogły się samodzielnie, w naturalny sposób odradzać – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Gabriela Kotkowska, marketing & communication manager w Marine Stewardship Council (MSC) na Polskę i Europę Centralną.

Jak podaje MSC, poziom przełowienia wzrósł w ostatnich dziesięcioleciach, a liczba przełowionych stad jest obecnie trzykrotnie wyższa niż w 1970 roku. Według danych FAO z raportu „The State of World Fisheries and Aquaculture 2024” ponad 35 proc. światowych zasobów ryb jest przełowionych. Odsetek rośnie o około 1 pkt proc. rocznie. 

– Do największych wyzwań należy walka z przełowieniem i zapobieganie mu, a także skuteczna ochrona oceanów. Działania te wymagają międzynarodowej współpracy, odpowiednich regulacji, długofalowego podejścia do ochrony oceanów, zaangażowania i odpowiedzialności sektora biznesu, a także świadomości społecznej na temat tego, jaką rolę oceany odgrywają w naszym życiu – podkreśla Gabriela Kotkowska.

Według badania przeprowadzonego na zlecenie MSC przez niezależną firmę badawczą GlobeScan wśród 31 tys. osób z 23 krajów 80 proc. respondentów martwi się stanem oceanów. Wśród głównych zagrożeń wymieniają zmianę klimatu, zanieczyszczenie środowiska oraz zmniejszającą się populację ryb.

– Co ciekawe, wyniki tej samej ankiety pokazują, że co piąta osoba nie wie, że oceany pokrywają większą powierzchnię Ziemi niż lądy. 35 proc. osób błędnie uważa, że przeławiane populacje nie mogą się odrodzić – mówi ekspertka Marine Stewardship Council. – W Polsce ta sytuacja wygląda podobnie. Dostrzegamy problem przełowień, natomiast ciągle wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, czym jest zrównoważone rybołówstwo i jak to działa.

28 proc. polskich respondentów błędnie uważa również, że lokalne pochodzenie ryb jest tożsame ze zrównoważonymi połowami. Podobnie jak badani w innych krajach Polacy mają przekonanie, że przełowione populacje nie mogą się odrodzić.

– Wszystkie negatywne trendy można odwrócić. Obecnie największymi problemami są przełowienie oraz złe zarządzanie. Można z tym walczyć i nasza organizacja robi to dzięki swojemu standardowi. Stada, które są objęte programem certyfikacji MSC, nie są przeławiane. W morzach i oceanach zostaje zdecydowanie więcej ryb i one potrafią się same naturalnie odradzać – tłumaczy Tomasz Zakrzewski, commercial manager w Marine Stewardship Council na Polskę i Europę Centralną.

Jak podkreśla, nie ma jednej uniwersalnej metody stosowanej dla wszystkich zagrożonych gatunków i akwenów.

– To wymaga również decyzji politycznych. Ryby nie znają granic, pływają w akwenach międzynarodowych i dlatego tak ważna jest współpraca. Istotne jest więc, aby wszystkie zainteresowane strony miały świadomość tego, że współpracując przy ochronie konkretnego gatunku, są w stanie spowodować, że będzie się on naturalnie odradzał – wskazuje ekspert MSC.

Są już przykłady takich pozytywnych zmian. Jednym z nich jest sardynka iberyjska.

– Sardynka iberyjska jeszcze kilka lat temu była gatunkiem zagrożonym. Do tego stopnia, że naukowcy rekomendowali tymczasowe zamykanie łowisk. Rybacy z Portugalii i Hiszpanii podjęli decyzję o nawiązaniu współpracy. Dzięki temu w 2025 roku w morzach znajdowało się ponad cztery razy więcej sardynek niż dekadę temu i ponownie połowy otrzymały certyfikat MSC – wyjaśnia Tomasz Zakrzewski.

O zrównoważonym rybołówstwie można mówić wówczas, gdy pozostawia wystarczającą ilość ryb w oceanach i minimalizuje wpływ na siedliska morskie i całe ekosystemy. Aby było to możliwe, rybołówstwo musi być odpowiednio zarządzane. Organizacja MSC szacuje, że gdyby wszystkie połowy były zarządzane w sposób zrównoważony, rocznie pozwoliłoby to na pozyskiwanie o 16 mln t ryb więcej. To z kolei zapewniłoby wystarczającą ilość białka dla dodatkowych 72 mln ludzi.

– Musimy wszyscy pamiętać, że nasze życie zależy od kondycji oceanów i że bez oceanów nie byłoby życia na Ziemi. Oceany pokrywają 70 proc. powierzchni Ziemi, regulują klimat i dostarczają nam przede wszystkim pożywienia. Ryby, owoce morza i algi morskie są w wielu krajach podstawowym składnikiem codziennej diety oraz ważnym źródłem białka – zaznacza Gabriela Kotkowska. – Oceany dają nam też pracę. Ponad 30 mln ludzi na świecie jest zatrudnionych w rybołówstwie. To pokazuje, jak ważne są oceany i że wszyscy mamy obowiązek je chronić. To jest nasza wspólna odpowiedzialność.

Standard Zrównoważonego Rybołówstwa MSC to zbiór zasad przygotowany razem z naukowcami, rybakami i przedstawicielami innych organizacji zajmujących się ochroną środowiska. Na jego podstawie organizacja stworzyła program certyfikacji zrównoważonego rybołówstwa dzikich ryb i owoców morza. Na co dzień MSC współpracuje z branżą rybną: producentami, przetwórcami i sieciami handlowymi. Prowadzi także kampanie edukacyjne skierowane do konsumentów. Jedną z okazji do podnoszenia świadomości konsumenckiej jest obchodzony 8 czerwca Światowy Dzień Oceanów.

– Każdy z nas może wspierać ochronę mórz i oceanów, chociażby wybierając podczas codziennych zakupów ryby i owoce morza z certyfikatem zrównoważonego rybołówstwa MSC. Gwarantuje on, że produkty pochodzą ze stabilnych łowisk, które są dobrze zarządzane, a połowy w minimalny sposób wpływają na siedliska i ekosystemy morskie – podkreśla ekspertka MSC. – Dzięki takim wyborom wspieramy ochronę zasobów morskich oraz rybaków, którzy starają się łowić w sposób odpowiedzialny i z poszanowaniem środowiska naturalnego.

W ramach programu MSC liczba zaangażowanych rybołówstw wzrosła z 716 (2023–2024) do 738 (2024–2025). Całkowity wolumen połowów na 31 marca 2025 roku wynosił ponad 16 mln t, co stanowi 20,6 proc. wszystkich połowów dzikich organizmów morskich.

Bardziej wysportowane dzieci podejmują lepsze decyzje żywieniowe – wynika z badania HASHzacznijodlekkiej2025 przeprowadzonego w ramach programu „Lekkoatletyka dla każdego!”. Częściej i szybciej zaczynają rozumieć, jak na ich kondycję wpływa to, co jedzą. Inicjatywa ma na celu promowanie aktywności fizycznej połączonej z edukacją dotyczącą odpowiedniego żywienia. We Włocławku odbyły się zawody Nestlé Cup 2026, które zwieńczyły XII edycję programu organizowanego przez Polski Związek Lekkiej Atletyki pod patronatem Ministerstwa Sportu i Turystyki i ze wsparciem strategicznym Nestlé Polska.

– Nestlé Cup jest finałowym wydarzeniem naszego flagowego programu „Lekkoatletyka dla każdego”, który działa już od ponad 10 lat. Dzięki niemu zaszczepiliśmy w młodych ludziach lekkoatletykę – królową sportu. Naszym celem jest pokazanie, że to fantastyczny sport dla każdego: niezależnie od wieku czy kondycji fizycznej – mówi agencji Newseria Małgorzata Hołub-Kowalik, wiceprezeska Polskiego Związku Lekkiej Atletyki.

Pierwsza edycja ogólnopolskiego programu „Lekkoatletyka dla każdego!” (Ldk!) odbyła się w 2014 roku. Od tego czasu ponad 1 mln dzieci wzięło udział w bezpłatnych zajęciach sportowych. Co roku dzieci i młodzież z całej Polski trenują regularnie przez wiele miesięcy w dużych i małych miejscowościach, a najlepsze zespoły z każdego województwa spotykają się w ogólnopolskim finale. Zdaniem ekspertów daje to im motywację do dalszego rozwoju i zaszczepia takie cechy jak wytrwałość i zaangażowanie. Daje wiarę w to, że regularna aktywność przynosi wiele korzyści i dobrze wpływa na samopoczucie.

– W ramach programu ponad 10 tys. dzieci regularnie trenuje lekkoatletykę pod okiem wykwalifikowanych trenerów, żeby później rywalizować w finale Nestlé Cup – w tym roku we Włocławku spotkało się ok. 500 dzieci. Tu nie do końca chodzi o samą rywalizację, ale o pokazanie sportowych emocji i tego, że lekkoatletyka jest cudownym sportem – podkreśla Małgorzata Hołub-Kowalik. – Dzieci mają się nią bawić, czerpać z tego przyjemność. Dzięki programowi mogą poznać różne dyscypliny lekkoatletyczne. Przy okazji wyławiamy młode talenty, takie jak Klaudia Kazimierska czy Pia Skrzyszowska.

Integralnym elementem projektu są warsztaty żywieniowe, podczas których młodzi ludzie zdobywają wiedzę na temat zbilansowanej diety i właściwego nawodnienia. 

– W programie „Lekkoatletyka dla każdego!” zostaje zapewniony rozwój na wielu płaszczyznach, również edukacja w zakresie odżywiania. To jest bardzo istotne dla dzieci i młodzieży, żeby budować właściwe nawyki żywieniowe, które będą przydatne zarówno w sporcie, jak i w życiu codziennym – mówi lekkoatletka Klaudia Kazimierska,

Zdaniem sportowców motywacja jest bardzo ważna, szczególnie na początkowym etapie. Dziecko na starcie potrzebuje zobaczyć, że sport może być przygodą, okazją do poznania ludzi i sprawdzenia siebie. Najważniejsze jest to, aby ruch stał się czymś naturalnym i dawał satysfakcję.

– Największą motywacją do uprawiania sportu powinno być przede wszystkim zdrowie. Aktywność fizyczna pomaga nam czuć się zdrowym i być w dobrej formie. Ale jest również wiele społecznych korzyści takich jak nawiązywanie znajomości i zwiedzanie nowych miejsc – uważa Klaudia Kazimierska.

– Młodzież w dzisiejszych czasach potrzebuje tego, żeby pokazać im, że ruch jest bardzo ciekawą formą spędzania wolnego czasu. Na co dzień mają dużo bodźców z ekranów, otaczają ich wszechobecne niezdrowe przekąski, prowadzą siedzący tryb życia. My poprzez ten program i przez to, że łączymy pokazanie sportowego, aktywnego stylu życia z prawidłowym żywieniem, staramy się trafiać do młodych ludzi – mówi Małgorzata Hołub-Kowalik.

Jak wynika z raportu „Wybory żywieniowe dzieci i młodzieży – co na nie wpływa?”, przygotowanego przez Nestlé Polska, Polski Związek Lekkiej Atletyki oraz Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie, bardziej wysportowane dzieci podejmują lepsze decyzje żywieniowe: częściej jedzą śniadanie przed wyjściem do szkoły, zabierają ze sobą drugie śniadanie oraz wybierają wodę zamiast słodzonych napojów.

– Głównym wnioskiem z raportu HASHzacznijodlekkiej jest to, że dzieci, które są aktywne fizycznie, automatycznie mają lepsze nawyki żywieniowe. Częściej i szybciej zaczynają rozumieć, że to, co jedzą, ma realny wpływ na to, jak funkcjonują, jak się koncentrują na lekcjach, jak potem wygląda ich aktywność sportowa czy wydolność – wyjaśnia Joanna Łukasiak-Chełstowska, ekspertka ds. żywienia w Nestlé Polska.

Badanie przeprowadzone wśród dzieci wskazuje, że najczęściej zabierają one do szkoły śniadaniówkę złożoną z kanapki lub kanapki i owocu. Jedynie co 10. nastolatek deklaruje uwzględnianie warzyw. Dla 2/3 dzieci drugie śniadanie przygotowują rodzice, a ok. 20 proc. robi je samodzielnie.

– To rodzic jako edukator i – można powiedzieć – pierwszy influencer oraz to, co trafia do domowej lodówki, mają największy wpływ na kształtowanie nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży. Rodzic powinien pokazywać dzieciom, jak komponować posiłki, jak one powinny wyglądać i zachęcać dzieci do wspólnego ich przygotowania – wskazuje Joanna Łukasiak-Chełstowska. – Same suche fakty bez poparcia ich działaniem będą przynosiły krótkotrwały efekt. To, co rodzic robi i jaki styl życia prowadzi, będzie najlepiej kształtowało nawyki żywieniowe dzieci. One uczą się poprzez obserwacje.

Młodsze dzieci w wieku 10–11 lat częściej jedzą śniadanie w domu, zabierają drugie śniadanie do szkoły, a posiłki przygotowują im rodzice. Starsze dzieci (12–13 lat) natomiast częściej pomijają śniadania, samodzielnie decydują o jedzeniu, a także sięgają po mniej wartościowe przekąski.

– Edukacja powinna być dostosowana do wieku dzieci. Młodsze można zaangażować w bardzo proste prace kuchenne podczas przygotowywania posiłków, a z kolei nastolatków można zainspirować w inny sposób. Na przykład zachęcić do poszukiwania przepisów na fajne danie w mediach społecznościowych lub do samodzielnych zakupów – tłumaczy ekspertka ds. żywienia w Nestlé Polska.

Jak podkreśla, żywienie dzieci nie powinno się opierać na presji czy zakazach, ale na edukacji, regularności i budowaniu dobrych wyborów krok po kroku.

– Dieta młodego sportowca tak naprawdę nie jest restrykcyjna. Chodzi o prawidłowe żywienie, dostosowanie się do kilku uniwersalnych zasad: regularności i indywidualnego podejścia w planowaniu posiłków, dopasowanie ich do rytmu dnia czy liczby treningów. Odżywianie powinno być różnorodne, pozwalające pokryć zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne – wyjaśnia Joanna Łukasiak-Chełstowska. – W diecie może być też miejsce na trochę mniej zdrowe przekąski czy słodycze. 80 proc. to powinna być zbilansowana dieta, a 20 proc. to przestrzeń na tzw. przyjemności żywieniowe.

Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dieta nastolatków powinna być zróżnicowana, oparta na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych i źródłach białka, przy jednoczesnym ograniczeniu cukru, soli i żywności wysoko przetworzonej. Podkreśla także znaczenie regularnych posiłków, w tym codziennego spożywania śniadania, które sprzyja lepszej koncentracji, kontroli apetytu i ogólnie zdrowszym wzorcom żywieniowym.

Polska branża drobiarska mierzy się z najpoważniejszą od lat grypą ptaków. Do 2 czerwca potwierdzono 143 ogniska tej choroby zakaźnej, które obejmują ponad 9,7 mln ptaków – wynika z danych Głównego Lekarza Weterynarii. Dla porównania w całym ubiegłym roku ognisk było 121. Hodowcy ponoszą coraz większe koszty walki z chorobą i zabezpieczania ferm, a zakłady przetwórcze mają coraz większy problem z dostępem do drobiu z terenów wolnych od wirusa. Kolejne ograniczenia zaczynają uderzać także w eksport.

– Sytuacja producentów drobiu w Polsce jest dosyć zróżnicowana i zależy od tego, czy mówimy o hodowli, czy o przetwórstwie. Rynek przetwórstwa drobiu jest jedną z największych i najdynamiczniej rozwijających się gałęzi polskiego sektora food and agro. Według naszych szacunków wartość całego łańcucha produkcji sektora drobiarskiego to ponad 52 mld zł. Chociaż rentowność przetwórstwa drobiu w 2025 roku poprawiła się i wyniosła 6,6 proc. marży EBITDA, to jednak producenci, przetwórcy drobiu mierzyli się z wyższymi o 15 proc. kosztami żywca drobiowego, a także wyższymi kosztami energii oraz pracy – ocenia w rozmowie z agencją Newseria dr Magdalena Kowalewska, dyrektorka Biura Analiz Sektora Rolno-Spożywczego w BNP Paribas.

Jak podkreśla, do tej pory pozytywnie na sektor przetwórstwa drobiu działał za to eksport.

– W 2025 roku odnotowano 4-proc. spadek wolumenów eksportowych, ale wzrost cen spowodował 20-proc. wzrost wartości eksportu. Eksport jest jednym z najważniejszych kanałów zbytu polskiego drobiu – mówi dr Magdalena Kowalewska podczas Międzynarodowej Konferencji Drobiarskiej zorganizowanej przez Krajową Radę Drobiarstwa – Izbę Gospodarczą. – Jeśli chodzi o hodowców drobiu, nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku producentów kurcząt brojlerów, a inaczej w przypadku producentów kaczek, indyków czy gęsi. Ta pierwsza grupa mogła się przez ostatnie lata cieszyć bardzo dobrą koniunkturą na rynku.

Polska jest największym producentem mięsa drobiowego w Unii Europejskiej. Z danych MRiRW wynika, że w całym 2025 roku produkcja mięsa drobiowego mogła wynieść ok. 3,23 mln t. Niemal 60 proc. krajowej produkcji trafia na eksport. Produkcja jaj konsumpcyjnych w Polsce wzrosła z 507 tys. t w 2015 roku do ok. 690 tys. t w 2025 roku. Wartość eksportu jaj wzrosła o 25 proc. r/r mimo niższego wolumenu sprzedaży, głównie dzięki wyższym cenom uzyskiwanym przez eksporterów.

– Zagrożeń dla producentów drobiu jest sporo i należy zacząć od chorób zwierząt, które wywierają coraz większą presję nie tylko na wolumeny produkcyjne w kraju, ale też mają określone implikacje rynkowe w postaci obostrzeń eksportowych i mniejszych wolumenów produkcji drobiu z tzw. białych stref. Przetwórcy muszą poszukiwać  mięsa z obszarów, które nie są objęte wirusem, co powoduje presję kosztową – tłumaczy dyrektorka Biura Analiz Sektora Rolno-Spożywczego w BNP Paribas.

Z danych Głównego Lekarza Weterynarii wynika, że w 2025 roku w Polsce stwierdzono 86 ognisk rzekomego pomoru drobiu (ND). Łącznie utrzymywane w nich było ponad 8,5 mln sztuk drobiu. Do 2 czerwca br. potwierdzono 50 ognisk ND u drobiu. W tym samym czasie wykryto 143 ogniska grypy ptaków (HPAI) u drobiu, głównie w województwach mazowieckim i wielkopolskim. Łączna liczba drobiu w ogniskach przekroczyła 9,7 mln. Największe zakażone stado liczyło prawie 1,5 mln kur niosek. Dodatkowo w 2026 roku potwierdzono kilkanaście ognisk HPAI u ptaków utrzymywanych w niewoli i ponad 220 ognisk u ptaków dzikich, co pokazuje, że wirus intensywnie krąży w środowisku.

Nawet lokalne ogniska choroby mogą prowadzić do ograniczeń eksportowych obejmujących większe obszary kraju, bo część państw trzecich nadal nie uznaje unijnej zasady regionalizacji.

– Straty są duże ze względu na to, że sama likwidacja ognisk jest procesem bardzo kosztownym, również odszkodowania dla hodowców drobiu w przypadku wystąpienia ogniska. Również straty dla zakładu – wynikające czy to z zakazów eksportu na określone rynki, czy braku możliwości wykorzystania surowca do eksportu, jeżeli pochodzi on z obszarów objętych ograniczeniami, czy w końcu brak uznawania regionalizacji przez niektóre państwa trzecie – są dużo większe niż tylko to, co można znaleźć w informacjach o tym, ile kosztowało zwalczanie ognisk z rezerwy celowej – podkreśla Karolina Florek, zastępca Głównego Lekarza Weterynarii.

Walka z grypą ptaków opiera się przede wszystkim na ograniczaniu ryzyka rozprzestrzeniania wirusa i działaniach administracyjnych. Największe problemy dotyczą regionów o dużej koncentracji ferm drobiarskich, gdzie choroba łatwo się przenosi pomiędzy gospodarstwami.

– Jeśli choroba wystąpi, to już jest za późno. Musimy się skupiać na bioasekuracji gospodarstw i wdrażaniu środków, żeby nie dopuszczać do występowania ognisk – mówi Karolina Florek. – Od 2021 roku mamy unijne przepisy wynikające z prawa o zdrowiu zwierząt. Tylko w ostatnim czasie one były doprecyzowane jeszcze przez nasze przepisy krajowe, więc teraz mamy pełny pakiet możliwości prawnych odnośnie do postępowania przy zwalczaniu chorób zakaźnych, w tym chorób zakaźnych drobiu.

Jak wskazuje GIW, wystąpienie ogniska HPAI jest związane z wdrożeniem rygorystycznych administracyjnych procedur likwidacji choroby. Obejmują one m.in. nakaz zabicia drobiu i unieszkodliwienie zwłok zwierząt w zakładach utylizacyjnych, ustanawianie obszarów objętych ograniczeniami w promieniu minimum 10 km wokół ogniska, na których obowiązują zakazy przemieszczania zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego, oraz ustalenie źródeł zakażenia. Hodowców obowiązują ściśle określone zasady bioasekuracji na terenie gospodarstwa, w tym m.in. zabezpieczenie drobiu przed kontaktem z dzikimi ptakami, zabezpieczenie paszy, wody i ściółki przed dostępem gryzoni, zwierząt domowych i dzikich, wyłożenie mat dezynfekcyjnych przed wjazdami i wyjazdami z gospodarstwa oraz wejściami i wyjściami z budynków, w których jest utrzymywany drób.

Wraz ze wzrostem liczby ognisk rosną koszty działań prowadzonych przez Inspekcję Weterynaryjną oraz wysokość wypłacanych odszkodowań.

– Musimy występować o kolejne transze rezerwy na zwalczanie chorób zakaźnych. Walka w tych obszarach, gdzie jest bardzo wiele ognisk, wymaga ogromnego zaangażowania sił i środków na miejscu i bardzo ciężkiej pracy Inspekcji Weterynaryjnej. Wysyłamy zespoły do spraw dochodzeń epizootycznych z innych powiatów czy województw, żeby pomóc powiatowym lekarzom weterynarii, ponieważ tej pracy jest mnóstwo – podkreśla Karolina Florek.

Unia Europejska wprowadza niższe limity bezcłowego importu stali. Po przekroczeniu dopuszczalnego wolumenu stawka celna będzie wynosić nie 25 proc., ale 50 proc. To rozwiązania z rozporządzenia zatwierdzonego w maju br. przez Parlament Europejski. Ich celem jest ochrona unijnego przemysłu stali, który zmaga się z wieloma trudnościami w związku z globalną nadwyżką podaży tego surowca. Nowe przepisy mogą wzmocnić również konkurencyjność polskiego sektora.

Jak podaje Rada UE, zgodnie z prognozami do 2027 roku światowa nadwyżka podaży stali wzrośnie do poziomu 721 mln t i będzie ponad pięciokrotnie większa niż roczna konsumpcja w państwach członkowskich Unii. W wyniku środków ograniczających import stali unijny rynek był do tej pory głównym odbiorcą światowej nadwyżki. W ostatnich latach doprowadziło to do znaczącego zwiększenia importu, niskiego wykorzystania mocy produkcyjnych (67 proc. w 2024 roku) i wysokich kosztów produkcji w UE. Jak wynika z danych Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Stali EUROFER, udział importu w konsumpcji stali w III kwartale 2025 roku osiągnął poziom 29 proc. W całym 2024 roku było to 27 proc. W odpowiedzi na te rynkowe zmiany Komisja Europejska przygotowała przepisy chroniące unijnych producentów stali.

– Przede wszystkim mówimy o mechanizmach, które będą zapobiegały nieuczciwej konkurencji ze strony krajów, które na przykład subsydiują ten przemysł, bądź takich, które nie mając określonych wymogów dotyczących produkcji energii, mogą stosować ceny dumpingowe – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Borys Budka, poseł do Parlamentu Europejskiego z Koalicji Obywatelskiej, przewodniczący parlamentarnej Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii (ITRE).

Nowe rozporządzenie przyjęte 19 maja br. przez Parlament Europejski przewiduje obniżenie kontyngentów importowych. W efekcie ma dojść do obniżenia wolumenów importu bezcłowego do 18,3 mln t rocznie, czyli o 47 proc. w porównaniu do stanu z 2024 roku. Po przekroczeniu limitu przywozu mają obowiązywać 50-proc., a nie 25-proc. cła. EUROFER w komentarzu podkreślił, że nawet po tych zmianach UE pozostanie jednym z najbardziej otwartych rynków na świecie. Producenci popierają jednak ten krok i liczą na kolejne działania, m.in. wzmacniające wewnętrzny popyt na stal. Z drugiej strony nowe regulacje martwią odbiorców stali importowanej, którzy obawiają się wzrostu cen surowca.

– Bardzo ważne jest, żeby przy tych mechanizmach pamiętać o ochronie europejskiego przemysłu. Te narzędzia też muszą być wprowadzane bardzo rozsądnie. Są sektory, które już sygnalizują, że bez zmiany niektórych propozycji może być nakręcona spirala w innych branżach – uważa Borys Budka. – Staramy się więc te niebezpieczeństwa zniwelować i mam nadzieję, że finalnie uda się dzięki tym przepisom wzmocnić konkurencyjność europejskiego przemysłu stalowego.

Nowe przepisy mają zastąpić środki ochronne obowiązujące od 2018 roku, które wygasają 30 czerwca 2026 roku. 

Stal to materiał niezbędny dla unijnej gospodarki, m.in. dla transformacji ekologicznej i sektorów o strategicznym znaczeniu takich jak obronność. Przemysł stalowy w UE jest trzecim co do wielkości producentem tego metalu na świecie. Europejskie Stowarzyszenie Producentów Stali wskazuje, że sektor to ok. 500 zakładów w 22 krajach, które zatrudniają bezpośrednio ok. 300 tys. pracowników i produkują średnio 146 mln t stali rocznie. Rada UE podaje, że od 2007 roku sektor utracił ok. 65 mln t mocy produkcyjnych i 100 tys. miejsc pracy. 

– Trzeba mieć silną unijną gospodarkę, być silnym rynkiem wewnętrznym, rozmawiać z partnerami. Natomiast musimy pamiętać, że żyjemy w bardzo trudnych czasach, jeśli chodzi o uczciwy handel międzynarodowy. Obserwujemy bardzo duże subsydia ze strony chociażby Stanów Zjednoczonych czy Chin. Europa musi na to właściwie odpowiadać, jeżeli chcemy, aby nasz przemysł przetrwał – uważa europoseł.

W lutym br. stowarzyszenie EUROFER podało za Eurostatem, że w drugiej połowie 2025 roku eksport stali z UE do USA w związku z wprowadzeniem przez administrację Trumpa 50-proc. ceł spadł o 30 proc. r/r.

Zdaniem europosła na nowych zmianach dotyczących importu może skorzystać również polski przemysł stalowy.

– W Polsce mamy inwestycje stalowe ze strony ArcelorMittal w województwie śląskim. Zawsze byliśmy mocni w produkcji stali i chciałbym, żeby dzięki tym nowym regulacjom tak zostało, aby Polska była liczącym się graczem w Unii Europejskiej, a co za tym idzie, w przyszłości na arenie międzynarodowej – podkreśla Borys Budka.

Jak podkreślają przedstawiciele spółki ArcelorMittal w wynikach za I kwartał br., niższy poziom importu doprowadzi do wyższego wykorzystania mocy produkcyjnych, przywracając rentowność oraz zwrot z kapitału do zdrowych, zrównoważonych poziomów.

Wzmocnienie ochrony infrastruktury strategicznej na Bałtyku oraz bezpieczeństwa morskich szlaków komunikacyjnych należą do najważniejszych priorytetów Marynarki Wojennej. Realizowane na jej potrzeby programy mają odbudować jej zdolności bojowe. Prowadzony proces modernizacji to nie tylko szansa na wzmocnienie bezpieczeństwa kraju od północy, lecz również impuls dla polskiego przemysłu stoczniowego. Polska Grupa Zbrojeniowa zapowiada, że po realizacji programu fregat Miecznik i okrętu Ratownik jest gotowa budować kolejne jednostki dla Marynarki Wojennej.

– Bałtyk jest dziś bardzo istotnym akwenem, a naszym priorytetem jest zabezpieczenie infrastruktury krytycznej i energetycznej na morzu. Energetyka z południa Polski przenosi się na północ, to dla nas bardzo ważne, dlatego powiedziałbym, że bezpieczny Bałtyk to bezpieczna Polska – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria wiceadmirał Krzysztof Jaworski, dowódca Centrum Operacji Morskich – Dowództwo Komponentu Morskiego.

W ostatnich latach na Bałtyku dochodziło do uszkodzeń podmorskich kabli energetycznych i telekomunikacyjnych, m.in. między Finlandią, Estonią i Szwecją. Dlatego coraz większą wagę państwa NATO przywiązują do zabezpieczeń na wypadek takich zdarzeń. Ma to szczególne znaczenie także dla Polski, ponieważ w naszej części morza i na Wybrzeżu powstają kolejne elementy infrastruktury energetycznej, w tym elektrownia jądrowa, morskie farmy wiatrowe, gazociągi, terminale oraz podmorskie kable przesyłowe, które w razie kryzysu lub konfliktu mogą się stać celem sabotażu albo ataków hybrydowych.

– Infrastruktura krytyczna to energetyka, która jest niezbędna do funkcjonowania państwa, ale również linie komunikacyjne, czyli trzeba zapewnić bezpieczeństwo pływania jednostek handlowych dostarczających towary i wojsko, które jest potrzebne również w przypadku konfliktu – tłumaczy wadm. Krzysztof Jaworski.

Sprawdzeniu gotowości reagowania na kryzysy w regionie służą manewry BALTOPS, których kolejna, 55. edycja, odbędzie się między 4 a 19 czerwca. Siły sojusznicze NATO ćwiczą m.in. wykrywanie okrętów podwodnych, oczyszczanie szlaków żeglugowych z min czy odpieranie ataków jednostek nawodnych, samolotów i dronów. W ćwiczeniach uczestniczą okręty, lotnictwo i wojska specjalne z kilkunastu państw NATO. Manewry służą sprawdzeniu interoperacyjności wojsk sojuszniczych.

Ochrona szlaków komunikacyjnych i obiektów o znaczeniu strategicznym stała się jednym z głównych zadań marynarek wojennych państw NATO na Bałtyku. Jak podkreśla polskie dowództwo, to stawia przed nami wyzwania w zakresie dostosowania zdolności bojowych.

– Mamy niszczyciele min, nieco stare fregaty, ale czekamy na nowe, bo Mieczniki są już w drodze. Palącą potrzebą są okręty podwodne, niezbędne między innymi do zabezpieczenia infrastruktury krytycznej, ale niedługo będą trzy okręty, które zabezpieczą to działanie – mówi dowódca Centrum Operacji Morskich.

Znaczenie okrętów podwodnych dla działań na Bałtyku wzrosło wraz z rozbudową rosyjskich systemów rakietowych i rozpoznawczych w obwodzie królewieckim. Chodzi m.in. o systemy przeciwlotnicze i przeciwokrętowe, które utrudniają działanie jednostek nawodnych w części akwenu. Polska posiada we flocie jeden okręt podwodny – ORP Orzeł. W ramach programu Orka rząd zamierza pozyskać trzy nowe jednostki. W ubiegłym roku zdecydował o wyborze oferty Szwecji i trwają negocjacje umowy.

– Okręt podwodny jest niesamowicie uniwersalną platformą. Dzięki swojej skrytości może działać nawet w obliczu tzw. bańki antydostępowej, którą Rosjanie zafundowali nam z obwodu królewieckiego – mają systemy, które nie pozwalają użyć okrętów nawodnych, więc okręty podwodne doskonale się nadają do tego, by można było rozpocząć poważne działania – mówi wadm. Krzysztof Jaworski. – Jeden okręt podwodny angażuje niesamowite liczby okrętów nawodnych, czyli jedna jednostka również jest w stanie dużo zdziałać.

Poza programem Orka dla Marynarki Wojennej RP realizowane są także programy Miecznik, który zakłada budowę trzech fregat wielozadaniowych: ORP Wicher, ORP Burza i ORP Huragan, czy Ratownik, obejmujący budowę nowego okrętu ratowniczego. Jednostki te powstają w PGZ Stoczni Wojennej w Gdyni.

– Marynarka Wojenna RP potrzebowała modernizacji i ona od wielu lat już się toczy. W 2017 roku Polska Grupa Zbrojeniowa przejęła Stocznię Marynarki Wojennej. Dzisiaj PGZ Stocznia Wojenna z upadającego przedsiębiorstwa stała się jedną z najnowocześniejszych stoczni w basenie Morza Bałtyckiego. Budujemy cztery jednostki jednocześnie: trzy fregaty rakietowe pod kryptonimem Miecznik i okręt Ratownik. To ogromne wyzwanie produkcyjne i logistyczne dla Polskiej Grupy Zbrojeniowej i ponad 100 firm, które z nami współpracują – podkreśla Jan Grabowski, wiceprezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej.

Według MON fregaty mają odpowiadać m.in. za ochronę szlaków komunikacyjnych, obronę przeciwlotniczą, a także zwalczanie okrętów nawodnych i podwodnych. Jednostki będą wykorzystywane również do osłony infrastruktury krytycznej, w tym farm wiatrowych, gazociągów i morskich połączeń przesyłowych.

Pod koniec kwietnia br. PGZ informowała o rozpoczęciu budowy trzeciego okrętu – ORP Huragan, co otworzyło ostatni etap realizacji programu Miecznik. Wicher ma zostać zwodowany w sierpniu tego roku, a Burza jest na etapie budowy sekcji kadłuba. Spółka podkreśla, że budowa fregat to przedsięwzięcie angażujące dziesiątki dostawców z całego świata, ale wiele z nich to krajowe podmioty.

– To polscy inżynierowie budują te okręty w polskiej stoczni. One są budowane na licencji z Wielkiej Brytanii, a oryginalny projekt Miecznika pochodzi z Danii, natomiast to jest polski produkt. Powstaje w Polsce z partnerami z zagranicy, którzy zawsze z nami będą, bo na przykład system zarządzania walką na Mieczniku dostarczany jest przez firmę Thales. W Polsce takich zdolności nie ma. Dlatego dobrze jest współpracować, bo synergia przemysłów buduje nasze wspólne bezpieczeństwo – wskazuje Jan Grabowski. – Rakiety CAMM, w które uzbrojone będą fregaty Miecznik, będą produkowane w Polsce na bazie współpracy z MBDA.

Od listopada 2025 roku w gdyńskiej stoczni trwa także budowa okrętu ratowniczego Ratownik. PGZ Stocznia Wojenna współpracuje również przy tym projekcie z innymi krajowymi podmiotami, m.in. Stocznią Szczecińską „Wulkan”, która wykona blok dziobowy okrętu.

– W najbliższych latach Marynarka Wojenna będzie potrzebowała 15 jednostek. Polska Grupa Zbrojeniowa jest gotowa na to, aby je zbudować i dostarczyć w terminie – zapewnia wiceprezes PGZ.

W ramach modernizacji Marynarki Wojennej RP trwa także budowa kolejnych niszczycieli min typu Kormoran II oraz okrętów rozpoznania radioelektronicznego Delfin. 28 maja 2026 roku Agencja Uzbrojenia zawarła ze Stocznią Remontową Shipbuilding umowę na pozyskanie dwóch okrętów hydrograficznych finansowanych ze środków SAFE. Będą to specjalistyczne jednostki wsparcia służące do pozyskiwania, gromadzenia i przetwarzania danych geoprzestrzennych na potrzeby Sił Zbrojnych RP.

– Flota, którą mamy zaplanowaną i którą konsekwentnie przemysł realizuje, to jest flota zbilansowana, która zapewni bezpieczeństwo Polski – ocenia wadm. Krzysztof Jaworski.

Marynarka Wojenna coraz mocniej stawia na rozwój systemów bezzałogowych, choć jak podkreślono w trakcie panelu podczas Defence24 Days, z powodzeniem są one stosowane już od wielu lat.

– Systemy bezzałogowe nie zastąpią załogowych okrętów nawodnych. Jest to system uzupełniający. Marynarka ma już wieloletnie doświadczenia, głównie mówimy o bezzałogowcach używanych w wojnie przeciwminowej, które monitorują przestrzeń podwodną i niszczą miny. Dodatkowo w tej chwili idziemy w kierunku rozpoznania, czyli bezzałogowych środków, które nie tylko są na wodzie, ale również w powietrzu, i które będą mogły wykonywać działania uderzeniowe – wskazuje wadm. Krzysztof Jaworski. – Spektrum jest szerokie. Chyba nie ma zadania, którego nie można przypisać bezzałogowcom, i w tym kierunku będziemy iść. Ale będzie to uzupełnienie środków załogowych okrętowych.

Grupa Żabka podsumowała pięciolecie swojej Strategii Odpowiedzialności. Wśród osiągnięć wymienia ograniczenie strat żywności, emisji gazów cieplarnianych i wykorzystania plastiku. Jak podkreślają przedstawiciele sieci, zrównoważony rozwój i raportowanie danych z obszaru ESG jest już stałym elementem strategii.

– Na co dzień tworzymy rozwiązania – czy to usługi, czy oferowane produkty – dla naszych klientów, aby mogli podejmować bardziej świadome wybory konsumenckie i jednocześnie dbać o swoje otoczenie – mówi agencji Newseria Rafał Rudzki, dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju w Grupie Żabka.

Grupa podsumowała właśnie pięć lat realizacji Strategii Odpowiedzialności. Wśród najważniejszych efektów wymienia m.in. ograniczenie strat żywności w operacjach własnych o blisko 25 proc. w porównaniu z 2020 rokiem czy uruchomienie prawie we wszystkich punktach systemu depozytowego, który umożliwia oddawanie opakowań objętych systemem kaucyjnym.

– Mija właśnie pięć lat, odkąd zaczęliśmy wdrażać Strategię Odpowiedzialności. Skupiamy się na kliencie, naszym otoczeniu, organizacji oraz ochronie środowiska naturalnego. Zaangażowaliśmy już ponad połowę naszych dostawców, aby zadeklarowali swoje cele dekarbonizacyjne – podkreśla Rafał Rudzki.

Emisje gazów cieplarnianych w operacjach własnych sieci spadły o prawie 35 proc. w porównaniu do 2020 roku. Redukcja udziału plastiku pierwotnego w opakowaniach marek własnych wyniosła natomiast ponad 36 proc.

– Jednocześnie jesteśmy dużą organizacją gospodarczą. Dzięki działalności w całym łańcuchu dostaw tylko w zeszłym roku wygenerowaliśmy prawie 14 mld zł wartości dodanej w gospodarkach krajów, w których funkcjonujemy. To skala naszej działalności, ale także ogromna odpowiedzialność za każdą decyzję, którą podejmujemy – tłumaczy dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju Grupy Żabka.

Grupa Żabka w swojej sieci posiada już ponad 12,8 tys. sklepów w Polsce. Dynamicznie rozwija swoją sieć convenience także w Rumunii – należąca do niej marka Froo przekroczyła właśnie próg 230 sklepów. Codziennie w sklepach w Polsce realizowanych jest ponad 4,3 mln transakcji, co pokazuje, jak Żabka i jej oferta mogą wpływać na decyzje konsumenckie. Sprzedaż produktów marek własnych zaliczanych przez firmę do kategorii promujących zrównoważony styl życia osiągnęła w 2025 roku wartość 2,1 mld zł. To o 17 proc. więcej niż w 2024 roku. W ubiegłym roku sieć wprowadziła 140 nowych produktów w tych kategoriach, a w tym roku – 40 i planuje dalej rozbudowywać portfolio.

– W Grupie Żabka raportowanie ESG stanowi jedno z narzędzi, które pomaga nam zarządzać naszą firmą. Wiemy dzięki temu, jak wygląda nasz wpływ, jakie są ryzyka i szanse z nim związane – podkreśla Katarzyna Średzińska, dyrektorka ds. raportowania ESG w Grupie Żabka. – Jest to integralna część naszej działalności i traktujemy ją w sposób strategiczny. Wykorzystujemy konkretne informacje z tego narzędzia do podejmowania bardziej zrównoważonych decyzji.

Grupa zaczęła dobrowolnie raportować informacje na temat zrównoważonego rozwoju, zanim jeszcze pojawił się taki obowiązek.

– Mimo że nie mamy obowiązku raportowania, w sposób transparentny chcemy się komunikować z rynkiem – mówi Katarzyna Średzińska. – Tę decyzję podjęliśmy z dwóch przyczyn. Po pierwsze, zależało nam na tym, żeby dobrze się przygotować do tego ćwiczenia. Po drugie, staramy się tym samym spełniać oczekiwania naszych inwestorów, interesariuszy, którzy szukają coraz bardziej szczegółowych i konkretnych informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju.

Jak podkreśla, działalność Żabki w zakresie ESG zdobywa uznanie interesariuszy zewnętrznych. Może o tym świadczyć rating AAA przyznawany przez agencję MSCI, co plasuje grupę w gronie 8 proc. firm z sektora retail z najlepszym wynikiem. Sieć sklepów otrzymała także platynowy medal organizacji EcoVadis.

Pięciolecie realizacji Strategii Odpowiedzialności Grupa Żabka podsumowała nie tylko raportem, ale także projektem artystycznym. 27 maja br. w warszawskiej Messalce odbył się wernisaż wystawy „Wygodnie i odpowiedzialnie. Sztuka Inspiracji”, na której zaprezentowano 13 prac odnoszących się do zagadnień związanych z odpowiedzialnością społeczną, środowiskiem i codziennym funkcjonowaniem firmy. To dziewięć ilustracji Rafała Szczepaniaka i cztery obrazy olejne Jagody Szymkowiak (YAGO), które pokazują również, w jaki sposób można nowatorsko opowiedzieć o jej ekosystemie modern convenience. Wydarzeniu towarzyszyła premiera nowej platformy komunikacji Grupy Żabka „Wygodnie i odpowiedzialnie, dla każdego i na co dzień”.

Sztuczna inteligencja staje się jednym z głównych narzędzi wykorzystywanych w sektorze finansowym, który zresztą należy do liderów wdrożeń tej technologii w gospodarce. Banki rozwijają oparte na AI nowe modele świadczenia usług finansowych i dostosowywania oferty, automatyzacji procesów i wzmacniania cyberbezpieczeństwa. Eksperci wskazują jednak, że dalszy rozwój innowacji będzie zależeć od dostępu do krytycznych komponentów.

– Dla sektora finansowego na pewno kluczowe znaczenie będzie miała sztuczna inteligencja. Przede wszystkim musimy popatrzeć na nią z perspektywy obsługi klienta, czyli lepszego dostosowania oferty bankowej i ubezpieczeniowej dla klienta za pomocą sztucznej inteligencji. To już się dzieje – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Tadeusz Woszczyński, przewodniczący Banking & Insurance TECH Advisory Board.

Z raportu Deloitte’a „Banking and Capital Markets Outlook 2026” wynika, że sektor finansowy przechodzi z etapu testów AI do jej wdrożeń na skalę organizacyjną. Kluczowe znaczenie mają tzw. industrializacja sztucznej inteligencji oraz przygotowanie danych i infrastruktury umożliwiających jej wykorzystanie w działalności operacyjnej. Technologia ta jest wykorzystywana m.in. do automatyzacji procesów, analizy danych oraz dopasowania oferty do klientów. Analizy Financial Stability Board wskazują, że instytucje finansowe wykorzystują sztuczną inteligencję także w zarządzaniu ryzykiem, wykrywaniu nadużyć oraz ocenie zdolności kredytowej. Jednocześnie rośnie znaczenie danych alternatywnych, które pozwalają analizować klientów bez historii kredytowej w tradycyjnych bazach.

– Kolejny obszar to sposób wsparcia w przyciągnięciu nowych klientów do banku. To szereg technologii, które wspierają banking as a service, czyli wypuszczenie usług bankowych do partnerów zewnętrznych: sklepów, sieci handlowych, ubezpieczycieli, operatorów energetycznych czy kolejowych. Ten trend widzimy również na świecie. Na pewno sztuczna inteligencja może w tym pomóc, na przykład w scoringu kredytowym nowych klientów, których bank nie zna, bo nie są jego klientami – tłumaczy Tadeusz Woszczyński.

W Unii Europejskiej rozwój otwartej bankowości przyspieszyły regulacje takie jak PSD2, które umożliwiły współpracę z innymi branżami i rozwój modeli takich jak banking as a service. Skala tego zjawiska rośnie. Coraz więcej banków działa w modelu open banking, a liczba użytkowników takich usług idzie w dziesiątki milionów. 

– Polski sektor bankowy jest dalej bardzo innowacyjny. Może nie tak jak kiedyś, ponieważ mamy coraz więcej obciążeń wszelkiego rodzaju podatkami, przez co bardziej patrzymy na redukcję kosztów niż na wielkie inwestycje w innowacje. Jednak w porównaniu do innych sektorów bankowych dalej możemy się nazywać liderem – ocenia przewodniczący Banking & Insurance TECH Advisory Board.

Jako główne zagrożenie dla dalszego rozwoju innowacji w bankowości ekspert wskazuje geopolitykę, która może utrudnić dostęp do technologii.

– Jeśli chodzi o różnego rodzaju komponenty elektroniczne, priorytet był dla sztucznej inteligencji. Teraz widzimy przesunięcie na zbrojeniówkę. Z drugiej strony przez konflikt w Iranie jest coraz większy problem z dostępnością wszelkiego rodzaju komponentów elektronicznych. Pytanie, czy plany rozwojowe polskiej bankowości w zakresie sztucznej inteligencji będą mogły być zrealizowane, jeżeli nie będziemy mogli mieć dostępu do infrastruktury dla AI – zastanawia się Tadeusz Woszczyński.

Rozwój sztucznej inteligencji jest silnie powiązany z dostępnością m.in. zaawansowanej infrastruktury obliczeniowej oraz półprzewodników. Produkcja tych komponentów jest skoncentrowana geograficznie, co zwiększa podatność łańcuchów dostaw na zakłócenia wynikające z napięć geopolitycznych.

– Kolejny obszar, nad którym warto się zastanowić, to w jaki sposób odpowiedzieć na cyberzagrożenia. Na pewno technologią, którą rozważamy teraz w kontekście banków, jest quantum computing. Pytanie, jak się przygotować do ochrony przed cyberatakami, które mogą być realizowane poprzez quantum computing – wskazuje przewodniczący Banking & Insurance TECH Advisory Board.

Sektor finansowy należy do jednych z najbardziej narażonych na cyberataki. Z danych ENISA, Agencji UE ds. Cyberbezpieczeństwa, wynika, że między lipcem 2024 roku a czerwcem 2025 roku odpowiadał za blisko 5 proc. odnotowanych cyberincydentów. Większa skala zagrożeń w cyberprzestrzeni sprawia, że sektor finansowy musi zwiększać inwestycje w bezpieczeństwo i odporność. Instytucje finansowe przechodzą od rozproszonych systemów kontroli do zintegrowanych strategii zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwem.

– Mamy coraz więcej cyberataków w Polsce. W zeszłym roku było ich 270 tys., o 150 proc. więcej niż w 2024 roku. Musimy więc coraz więcej inwestować w cyber, zarówno jeśli chodzi o przechowywanie danych i odporność przed ransomware’em, jak i przed wszelkiego rodzaju innymi atakami. Odpowiedzią technologiczną, którą stosują teraz banki, jest przede wszystkim nowa architektura „zero trust”, która wchodzi do Polski  – mówi Tadeusz Woszczyński.

Model bezpieczeństwa typu „zero trust” staje się jednym z głównych kierunków rozwoju architektury IT w sektorze finansowym. Zakłada on ciągłą weryfikację dostępu do zasobów i brak domyślnego zaufania do użytkowników oraz systemów.

Dane satelitarne przekazywane w czasie rzeczywistym, drony i systemy sztucznej inteligencji są coraz częściej wykorzystywane do ochrony granic zewnętrznych Unii Europejskiej. Frontex rozwija technologie monitorowania i nadzoru granic oraz przygotowuje wdrożenie nowych cyfrowych systemów zarządzania ruchem granicznym, takich jak EES i ETIAS. Według danych agencji za pierwszy kwartał 2026 roku liczba nielegalnych przekroczeń granic UE spadła o 39 proc. w ciągu roku.

– Technologie satelitarne wykorzystywane są przez Frontex w dużym zakresie. Mamy specjalny program EUROSUR, który pomaga w mapowaniu każdego zakątka granicy i przekazywaniu danych satelitarnych naszym oficerom. Te wszystkie mapy przekazywane są w czasie rzeczywistym, dzięki czemu możemy działać z odpowiednim wyprzedzeniem – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Anna Skibińska, funkcjonariuszka Stałego Korpusu w Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej Frontex.

Z opublikowanego pod koniec 2025 roku raportu „Earth Observation for Border Management” przygotowanego przez Frontex wynika, że technologie obserwacji Ziemi mają coraz większe znaczenie dla ochrony granic UE. Agencja wskazuje, że dane satelitarne programu Copernicus mogą wspierać wykrywanie nielegalnych przekroczeń granic, monitorować szlaki migracyjne, działania poszukiwawczo-ratownicze oraz identyfikować aktywności związane z przestępczością transgraniczną. Coraz większą rolę odgrywają także automatyczna analiza obrazu oraz systemy wykorzystujące sztuczną inteligencję do wykrywania zagrożeń.

– Mamy mnóstwo technologii, które umożliwiają nam ochronę granic Unii Europejskiej. Wykorzystujemy m.in. samochody MSS, które pozwalają nam noktowizyjnie obserwować najbardziej zagrożone odcinki granicy. Mamy drony, helikoptery i masę sprzętu, który pozwala nam właściwie zabezpieczyć granice UE – przekonuje Anna Skibińska.

Frontex stale analizuje rynek technologii granicznych, w tym systemy kamer, radarów i sensorów optycznych. W ubiegłym roku agencja rozpoczęła również pilotaż wykorzystania dronów taktycznych dalekiego zasięgu do obserwacji granic zewnętrznych UE. Równolegle rozwija projekty tzw. cyfrowego bliźniaka granic, czyli systemu integrującego dane satelitarne, sensory i symulacje w czasie rzeczywistym, które mają wspierać wcześniejsze wykrywanie zagrożeń i szybsze reagowanie służb granicznych.

– Staramy się wykorzystywać najnowsze technologie, na przykład sztuczną inteligencję, którą wdrażamy w działania Frontexu. To najpilniejszy projekt w naszej agencji – mówi funkcjonariuszka Frontexu.

Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej przygotowuje się także do pracy z nowymi cyfrowymi systemami zarządzania granicami UE, w tym Entry/Exit System (EES) oraz European Travel Information and Authorisation System (ETIAS). Mają one służyć automatycznej rejestracji ruchu granicznego oraz szybszej wymianie danych między służbami państw UE. EES jest w pełni operacyjny od kwietnia br., docelowo będzie rejestrował dane dotyczące wjazdów i wyjazdów obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne strefy Schengen, zastępując tradycyjne stemple w paszportach cyfrową rejestracją przekroczeń granicy. ETIAS, czyli nowe zezwolenie na podróż dla podróżnych zwolnionych z obowiązku wizowego, umożliwiające wjazd do 30 krajów europejskich, ma zostać uruchomione w IV kwartale tego roku.

Komisja Europejska zakłada, że systemy skrócą czas odpraw granicznych, ograniczą skalę fałszerstw dokumentów i ułatwią wykrywanie osób przekraczających dozwolony czas pobytu w strefie Schengen.

Według danych Frontexu w pierwszym kwartale 2026 roku odnotowano nieco ponad 21,4 tys. przypadków nielegalnego przekroczenia granic Unii Europejskiej, o 39 proc. mniej niż rok wcześniej. Najaktywniejszym szlakiem migracyjnym pozostawał kierunek wschodniośródziemnomorski – liczba wykrytych na nim przekroczeń granic wzrosła o 11 proc. r/r. Z kolei największe spadki liczby przekroczeń odnotowano na szlaku zachodniobałkańskim i zachodnioafrykańskim.

– Granice są szczelne, niemniej jednak zawsze zdarzają się przypadki przekroczeń albo próby przekroczeń. Zdecydowanie jednak wszystkie technologie, których używamy, sprzyjają temu, aby bezpieczeństwo Unii Europejskiej było odpowiednio zabezpieczone – mówi Anna Skibińska.

Właściciele nieruchomości z powodu wysokich kosztów energii elektrycznej coraz częściej decydują się na inwestycje w efektywność energetyczną budynków. Choć do tej pory mówiło się o niej głównie w kontekście ograniczania wpływu na środowisko, teraz staje się ona decyzją uzasadnioną także ekonomicznie. Taka modernizacja nie jest już tylko związana z ociepleniem budynku i wymianą źródła ciepła, ale także z instalacją systemów inteligentnego zarządzania temperaturą, światłem czy zużyciem energii.

– W dyskusji o cenach energii zbyt często skupiamy się na tym, ile energia kosztuje, a za rzadko na tym, ile realnie jej zużywamy. Tymczasem budynki odpowiadają za ok. 40 proc. zużycia energii w Unii Europejskiej, dlatego są jednym z najważniejszych obszarów potencjalnych oszczędności. Jeśli chcemy obniżać rachunki, efektywność energetyczna budynków musi być traktowana nie jako dodatkowy koszt, ale jako długofalowa inwestycja – podkreśla Małgorzata Jasińska, dyrektor zarządzająca Somfy na Europę Wschodnią.

Po wygaśnięciu części mechanizmów osłonowych w połowie 2025 roku wzrosły rachunki za ogrzewanie i prąd. Urząd Regulacji Energetyki podał, że średnia cena energii elektrycznej dla gospodarstw domowych wyniosła w 2025 roku 0,92 zł za kWh, czyli o ponad 11 proc. więcej niż rok wcześniej. Po zakończeniu tarczy dla ciepła systemowego część spółdzielni i dostawców informowała też o podwyżkach rachunków za ogrzewanie, które lokalnie sięgały nawet kilkudziesięciu procent.

W warunkach utrzymującej się niestabilności cen energii i napięć geopolitycznych coraz większego znaczenia nabiera nie tylko uniezależnianie się od importu surowców kopalnych i rozwój nowych źródeł energii, lecz także ograniczanie samego jej zużycia.

– Jeszcze kilka lat temu efektywność energetyczna kojarzyła się głównie z regulacjami klimatycznymi i ochroną środowiska. Dziś coraz częściej staje się kwestią ekonomii i bezpieczeństwa energetycznego – mówi Małgorzata Jasińska.

Dyrektywa EPBD zakłada, że od 2028 roku nowe budynki publiczne i niemieszkalne muszą spełniać standardy zeroemisyjne. W przypadku budynków mieszkalnych obowiązek taki zacznie obowiązywać dwa lata później. Do 2050 roku cały zasób budowlany w Unii Europejskiej ma osiągnąć neutralność klimatyczną.

Z raportu „Najtańsza kWh to ta, której nie zużyjemy” ASM Research Solutions Strategy przygotowanego dla Somfy wynika, że największy potencjał oszczędności energii – ponad 140 TWh rocznie – kryje się w budynkach jednorodzinnych. Kluczowe znaczenie ma holistyczne podejście do „powłoki” budynku, łączące izolację, stolarkę i automatykę osłon zewnętrznych.

– Budynek nie funkcjonuje w stałych warunkach – w ciągu dnia zmieniają się temperatura, nasłonecznienie, sposób użytkowania przestrzeni i potrzeby użytkowników. Dlatego modernizacja nie powinna się opierać wyłącznie na rozwiązaniach statycznych, takich jak izolacja czy wymiana źródła ciepła. Ważną rolę odgrywają także inteligentne systemy, które reagują na bieżące warunki, pomagając ograniczać przegrzewanie, lepiej zarządzać temperaturą i optymalizować zużycie energii bez obniżania komfortu – tłumaczy ekspertka Somfy, firmy, która produkuje napędy i czujniki do automatycznych systemów smart home.

Z badania niezależnego instytutu Carbone 4 wykonanego na zlecenie Somfy wynika, że automatyczne osłony zewnętrzne mogą obniżać temperaturę wewnątrz budynku o 4–7 st. C i zmniejszać potrzebę korzystania z klimatyzacji o 70 proc. Zimą z kolei mogą ograniczać straty energii i koszty ogrzewania o 10–30 proc.

Chociaż właściciele domów i mieszkań montują automatyczne rolety zewnętrzne głównie ze względów bezpieczeństwa, zdają sobie sprawę z wpływu automatyki budynkowej na zużycie energii. 

– W Polsce rośnie świadomość znaczenia automatyki budynkowej dla efektywności energetycznej, ale nie przekłada się to jeszcze na skalę wdrożeń. We Francji rolety zewnętrzne są obecne w ok. 75 proc. nowych budynków, w Czechach w ok. 38 proc., podczas gdy w Polsce to jedynie ok. 10 proc. inwestycji. To pokazuje, że osłony zewnętrzne wciąż zbyt rzadko są traktowane jako sposób na ograniczanie zużycia energii, ale też wskazuje na duży potencjał rozwoju tego obszaru w najbliższych latach – ocenia Małgorzata Jasińska. 

Od 3 czerwca osoby do 16. roku życia korzystające z rowerów i hulajnóg elektrycznych będą miały obowiązek jazdy w kasku. Za jego brak będzie groził mandat w wysokości 100 zł. To kolejna regulacja, która ma na celu zwiększenie ochrony nieletnich użytkowników jednośladów, bo wypadki z ich udziałem wciąż zdarzają się zbyt często. Eksperci podkreślają jednak, że same przepisy nie wystarczą i potrzebna jest praktyczna edukacja dotycząca bezpieczeństwa.

– W 2025 roku mieliśmy blisko 6 tys. zdarzeń z udziałem rowerzystów i użytkowników hulajnóg elektrycznych, w tym blisko 1,1 tys. wypadków z udziałem osób do 17. roku życia – mówi agencji Newseria nadkom. Emilia Kosma, ekspertka Wydziału Profilaktyki Społecznej z Biura Prewencji Komendy Głównej Policji.

Dane KGP wskazują, że sprawcami części tych zdarzeń byli niepełnoletni rowerzyści (221 osób w wieku 0–17 lat) oraz użytkownicy hulajnóg elektrycznych (596 osób w wieku 7–17 lat). Najwięcej wypadków z ich udziałem Policja odnotowuje w czasie wakacji, których rozpoczęcie zbiega się z wejściem w życie obowiązku noszenia kasku.

Ministerstwo Infrastruktury wskazuje, że urazy głowy stanowią jedną trzecią wszystkich obrażeń użytkowników hulajnóg elektrycznych, a jazda bez kasku zwiększa ryzyko ciężkich urazów głowy, w tym urazowego uszkodzenia mózgu. Dane europejskiego raportu Trendline współfinansowanego przez Unię Europejską wskazują, że w Polsce kask zakłada zaledwie połowa rowerzystów do 14. roku życia i niemal jedna czwarta spośród tych, którzy ukończyli 15 lat. To jedne z najniższych wyników w Unii Europejskiej.

– Niestety Polacy nie są na szczycie listy państw w Unii Europejskiej, których obywatele chętnie korzystają z kasków. Dlatego bardzo ważne jest to, żebyśmy edukowali dzieci, ale też dorosłych, w jaki sposób zachowywać się bezpiecznie podczas aktywności fizycznej – mówi Justyna Rysiak, prezeska Fundacji MultiSport.

Obowiązek jazdy w kasku to kolejna regulacja, która ma wzmocnić ochronę niepełnoletnich użytkowników jednośladów. W marcu tego roku wprowadzono przepisy, które zabraniają użytkowania hulajnóg elektrycznych dzieciom do 13. roku życia poza strefą zamieszkania i bez nadzoru dorosłego opiekuna.

– Wierzymy, że przepisy realnie wpłyną na bezpieczeństwo, ale mamy też świadomość, że potrzebujemy edukacji. Według naszych badań blisko 60 proc. Polaków twierdzi, że ten temat powinien być częściej obecny w szkole. Jest on wprawdzie w podstawie programowej, ale wiemy, że nie zawsze nauczyciele mają dobre materiały na wyciągnięcie ręki, żeby przeprowadzić ciekawe dla dzieci lekcje. Stąd nasz pomysł na MultiBezpieczeństwo i przekazanie im gotowych scenariuszy lekcji – mówi Justyna Rysiak.

Program MultiBezpieczeństwo powstał we współpracy Fundacji MultiSport m.in. z Policją, Komendą Główną Straży Pożarnej i Wodnym Ochotniczym Pogotowiem Ratunkowym (WOPR). Obejmuje siedem scenariuszy lekcji dotyczących bezpieczeństwa na drodze, nad wodą, w domu i w przestrzeni miejskiej.

– Program MultiBezpieczeństwo daje nauczycielom bezpłatne scenariusze lekcji i pokazuje, jak rozmawiać z dziećmi o bezpieczeństwie w sposób ciekawy i angażujący – mówi prezeska Fundacji MultiSport. – Materiały trafiły już do 14 tys. szkół podstawowych i skorzystało z nich ponad 650 nauczycieli.

Lekcje programu dotyczą sytuacji, z którymi dzieci spotykają się na co dzień. Zamiast tradycyjnych wykładów wykorzystują gry edukacyjne, analizę konkretnych sytuacji i ćwiczenia praktyczne. Eksperci zwracają uwagę, że dzieci nie powinny się uczyć zasad bezpieczeństwa wyłącznie poprzez zakazy i ostrzeżenia.

– Rodzice i nauczyciele powinni zmienić komunikację i zaprzestać języka, który buduje ograniczenia: nie ruszaj, nie dotykaj, nie wolno. To komunikaty, które uczą nas unikania kary, a nie uczą budowania nawyków. Zasady bezpieczeństwa to nie tabliczka mnożenia, której nauczę się na pamięć. Nie możemy jej traktować jako wyznacznik tego, co robić, bo to musi być odruch – tłumaczy Ilona Gregorczyk, ekspertka edukacyjna programu MultiBezpieczeństwo z Fundacji MultiSport.

Jak podkreśla, dzieci powinny umieć rozpoznać zagrożenie, przeanalizować sytuację i adekwatnie na nią zareagować. Dlatego ważniejsze niż wpajanie zasad jest pokazanie, dlaczego coś się może wydarzyć, jakie zagrożenia się z tym wiążą i jakie mogą być tego skutki. W dodatku potrzebna jest odpowiednia forma takiego przekazu, dostosowana do możliwości dzieci.

– Stąd metoda multisensoryczna, która została wprowadzona w naszym projekcie, aby móc poprzez ruch, emocje, gry edukacyjne i symulacje przeprowadzić ucznia przez dosyć trudne zagadnienia, ale takie, które nie będą wyłącznie instrukcją użytkowania, ale będą się odnosić do ich własnych doświadczeń – mówi Ilona Gregorczyk.

– Program MultiBezpieczeństwo wpisuje się w codzienną pracę szkoły, można go realizować na godzinach wychowawczych i zawiera wszystkie potrzebne elementy, żeby wyposażyć dzieci w praktyczną i teoretyczną wiedzę na temat bezpieczeństwa – mówi Agnieszka Cieniuszek, nauczycielka i wicedyrektorka Szkoły Podstawowej nr 366 w Warszawie. – Dzieci dziś mają dużą wiedzę teoretyczną, są w stanie wyrecytować wszystkie zasady, natomiast nie zawsze w praktyce o nich pamiętają. Dlatego przypominanie i korzystanie z różnych aktywnych programów jest bardzo ważne.

Okazją do rozmów i lekcji na temat bezpieczeństwa są zbliżające się wakacje, kiedy dzieci mają więcej czasu na aktywność fizyczną, ale też więcej przestrzeni do samodzielności.

– W wakacje część dzieci, zwłaszcza starszych, może coraz częściej przebywać samodzielnie. Dzieci nie zawsze wiedzą, jak postępować w sytuacji zagrożenia, dlatego rodzice i nauczyciele powinni rozmawiać z nimi o zasadach wzywania pomocy i potencjalnych zagrożeniach w domu – mówi sekc. Mariola Główka z Wydziału Prasowego Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej. – Dom kojarzy nam się z bezpieczeństwem, spokojem, ale to może uśpić naszą czujność na potencjalne niebezpieczne zdarzenia. Warto pamiętać, że np. podłączenie wielu urządzeń do jednej listwy, zaśnięcie obok ładującego się urządzenia pod poduszką, tuż obok głowy, może stwarzać wiele niebezpieczeństw.

– Jeśli jesteśmy nad morzem czy na kąpieliskach, zwracajmy dzieciom uwagę, żeby nie oddalały się za bardzo od miejsca, w którym plażujemy, żeby nigdy nie wchodziły do wody same, tylko zawsze pod opieką dorosłego. Powinniśmy się też kąpać tylko w miejscach do tego dozwolonych, czyli strzeżonych kąpieliskach – przypomina Patryk Znamirowski z WOPR.

Jak podkreśla, choć wiedza na temat bezpieczeństwa nad wodą rośnie, WOPR co roku podejmuje setki interwencji. W ubiegłym roku od kwietnia do września utonęło w Polsce 200 osób, w tym 12 dzieci.

Eksperci wskazują, że uczenie dzieci zasad bezpieczeństwa może być dobrą okazją dla rodziców do odświeżenia swojej wiedzy na ten temat. Z badania przeprowadzonego przez Fundację MultiSport wynika, że co trzeci dorosły Polak nie zna zasad udzielania pomocy dzieciom w sytuacji zagrożenia.

Sztuka coraz częściej staje się dla firm sposobem opowiadania nie tylko o marce, ale też o codziennych wyborach i stylu życia. Grupa Żabka z okazji pięciolecia swojej Strategii Odpowiedzialności postanowiła przełożyć hasła związane z wygodą i odpowiedzialnością na język ilustracji i malarstwa. W ramach projektu „Wygodnie i odpowiedzialnie. Sztuka Inspiracji” powstało 13 prac autorstwa Rafała Szczepaniaka i Jagody Szymkowiak „YAGO”.

Wernisaż towarzyszy premierze nowej platformy komunikacji Grupy Żabka „Wygodnie i odpowiedzialnie, dla każdego i na co dzień”. Na wystawie zaprezentowano dziewięć ilustracji Rafała Szczepaniaka oraz cztery obrazy olejne Jagody Szymkowiak „YAGO”, inspirowane tematami obecnymi w Strategii Odpowiedzialności firmy.

– „Wygodnie i odpowiedzialnie. Sztuka Inspiracji” to inicjatywa, dzięki której chcemy przybliżyć tematy związane z realizacją naszej strategii odpowiedzialności szerokiemu gronu osób. Chcemy w nowoczesny, nowatorski i przewrotny sposób opowiedzieć o tym, czym jest wygoda i czym jest odpowiedzialność, i przede wszystkim o tym, że mogą iść w parze. Zaprosiliśmy do tej inicjatywy dwójkę polskich artystów, aby swoim językiem wizualnym zmierzyli się z tymi dwoma słowami: wygoda i odpowiedzialność – mówi agencji Newseria Rafał Rudzki, dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju w Grupie Żabka.

Projekt wpisuje się w pięciolecie Strategii Odpowiedzialności Grupy Żabka. Firma rozwija ekosystem usług convenience dostępnych zarówno w sklepach stacjonarnych, jak i kanałach cyfrowych. Tematy obecne w strategii stały się punktem wyjścia dla 13 prac przygotowanych przez Rafała Szczepaniaka i Jagodę Szymkowiak „YAGO”. Artyści interpretują m.in. kwestie związane z codziennymi wyborami, relacjami społecznymi, miejskim stylem życia oraz odpowiedzialną konsumpcją.

– Dwójka artystów, których zaprosiliśmy do projektu „Sztuka Inspiracji”, pokazuje poprzez swoje ilustracje i obrazy to, czym jesteśmy jako organizacja, w jaki sposób klienci mogą korzystać z wygody i jednocześnie dbać o siebie i swoje otoczenie. Prace interpretują takie tematy jak dobre żywienie, relacje z otoczeniem, zamykanie obiegu surowców czy materiałów. To pojęcia, które znalazły się w Strategii Odpowiedzialności i są nierozerwalnie związane z tym, czym jest Grupa Żabka – wskazuje Rafał Rudzki.

Jednym z artystów zaproszonych do projektu jest Rafał Szczepaniak, ilustrator i artysta wizualny. Przygotował ilustracje pokazujące codzienne sytuacje związane z relacjami społecznymi, odpoczynkiem i funkcjonowaniem w lokalnych społecznościach.

– Przygotowałem dziewięć ilustracji, które opowiadają o bardzo różnych sytuacjach, w których Żabka funkcjonuje, ale nie skupiałem się na samej grupie, tylko na człowieku, jego relacjach z otoczeniem, środowiskiem, ale też z małymi społecznościami i na byciu zaangażowanym. Starałem się do tego podejść bardzo indywidualnie, Grupa Żabka jest w pewien sposób motorem działań bohaterów, ale jednak nie widać jej na pierwszy rzut oka, jest ukrytym elementem, który musimy znaleźć – tłumaczy Rafał Szczepaniak, ilustrator i artysta wizualny.

Artyści są coraz częściej angażowani do projektów związanych z komunikacją marek i działań społecznych. Jak pokazują analizy Art Basel i UBS, współpraca biznesu ze światem sztuki przestaje być dziś jedynie sponsoringiem wydarzeń kulturalnych i coraz częściej opiera się na wspólnym tworzeniu projektów.

– Miałem bardzo dużą swobodę, tworząc ilustracje dla Grupy Żabka. W zasadzie brief, który otrzymałem, był otwarty, nic mnie nie ograniczało, mogłem zrobić absolutnie wszystko – mówi Rafał Szczepaniak.

Drugą część wystawy tworzą obrazy olejne Jagody Szymkowiak „YAGO”. Artystka pokazała swoją wizję przełożenia pojęć związanych ze zrównoważonym rozwojem na bardziej emocjonalny i osobisty język malarski. Inspiracją były obserwacje codziennych sytuacji i krótkich momentów, które budują poczucie komfortu i spokoju.

– Zaczęłam obserwować siebie, swoje życie, swoich znajomych, swoich rodziców i zastanawiałam się, czy w tym momencie wolność i odpowiedzialność jest nam najbardziej potrzebna. Wtedy pojawiły się te krótkie chwile, które stanowią o radości w życiu, i chyba właśnie w nich tkwi ta wygoda i odpowiedzialność w naszym życiu – ocenia Jagoda Szymkowiak, „YAGO” z Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu.

W obrazach YAGO pojawiają się motywy odpoczynku, beztroski i zatrzymania codziennego tempa. Jak zaznacza malarka, współpraca z dużą marką okazała się także doświadczeniem pozwalającym spojrzeć inaczej na relację między sztuką a biznesem.

– Połączenie tych dwóch przeciwległych światów, czyli wielkich liczb i malarstwa, może się wydawać trudnym zagadnieniem i dużym wyzwaniem. Wierzę jednak, że sztuka potrafi połączyć dwa przeciwległe światy i że razem można znaleźć wspólny mianownik, który dba o dobro odbiorcy – przekonuje Jagoda Szymkowiak.

Współpraca artystów z markami komercyjnymi wymaga zachowania równowagi pomiędzy językiem biznesu a niezależnością twórczą. Marki zostawiają twórcom dużą swobodę interpretacji, ponieważ odbiorcy są coraz bardziej wyczuleni na sztuczne lub zbyt reklamowe formy komunikacji.

– Największym wyzwaniem był dla mnie obraz „Zatrzymani w czasie”, z basenem, ponieważ szukaliśmy w nim wspólnej drogi. Na początku próbowałam trochę zrobić to pod brand, jednak później, po rozmowach, okazało się, że osoby z projektu oczekują ode mnie, żeby odważniej podejść do tematu, być bardziej sobą, co dodało mi odwagi w dalszych pracach – tłumaczy Jagoda Szymkowiak, „YAGO”.

Firmy budujące ofertę wokół codziennej wygody klientów coraz częściej podkreślają, że szybkość i dostępność usług mogą współistnieć z odpowiedzialnymi wyborami.

– Te prace będą nam pomagały opowiadać o tym, jak klienci i otoczenie mogą tworzyć relacje z ekosystemem modern convenience, który tworzymy. Wernisaż to tylko początek naszych działań z wykorzystaniem prac artystów, będą one niebawem dostępne w internecie, szykujemy też kilka ciekawych zaskoczeń dla naszych klientów – zapowiada Rafał Rudzki.

Tylko w sektorze energetycznym spółki z udziałem Skarbu Państwa planują program inwestycyjny o wartości ok. 800 mld zł w kolejnej dekadzie. Wielomiliardowe projekty czekają również branżę infrastrukturalną i zbrojeniową. Rząd zapowiada, że chce w nich zwiększać local content, czyli udział komponentu krajowego. Pomocny dla spółek Skarbu Państwa ma być w tym Kodeks dobrych praktyk.

– Local content to priorytet nie tylko Ministerstwa Aktywów Państwowych, ale priorytet rządu premiera Donalda Tuska. Podejmujemy intensywne działania, żeby ten priorytet został w odpowiedni sposób przygotowany, a następnie wdrożony – zapowiada w rozmowie z agencją Newseria Eliza Zeidler, sekretarz stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych.

Jak podkreślał wielokrotnie Wojciech Balczun, minister aktywów państwowych, najbliższa dekada będzie okresem wielu megainwestycji, co stwarza ogromny potencjał kontraktowy dla krajowych firm. MAP zapowiada, że chce stworzyć im warunki, by mogły się one stać beneficjentami tych projektów. Takim narzędziem ma być projekt „Local Content. Z korzyścią dla Polski”, który został oficjalnie uruchomiony w kwietniu br. Ogólnym jego celem jest polonizowanie łańcuchów dostaw, rozumiane jako zwiększenie udziału krajowych przedsiębiorstw w projektach inwestycyjnych.

– Zespół powołany przez ministra aktywów państwowych przygotował Kodeks dobrych praktyk w zakresie udziału komponentu krajowego w strategicznych inwestycjach realizowanych przez spółki Skarbu Państwa, który – jak zakładamy – w najbliższych dniach stanie się formalnym dokumentem poprzez podpis pana premiera – podkreśla Eliza Zeidler podczas Polskiego Kongresu Gospodarczego.

Kodeks zawiera szereg rekomendacji co do sposobu ogłaszania i organizowania zamówień, ograniczania barier formalnych czy oceny ofert. Mają one pomóc wyrównywać szanse krajowych firm w konkurowaniu o zamówienia.

– Należy po prostu więcej czasu poświęcić na przygotowanie nie tylko warunków udziału w danym postępowaniu przetargowym, ale również kryteriów oceny ofert, żeby ta oferta nie była jedynie najtańsza, ale też najkorzystniejsza – mówi sekretarz stanu w MAP.

W kodeksie wskazano kryteria służące do określania poziomu krajowości poszczególnych podmiotów, z którymi będą chciały współpracować spółki z udziałem Skarbu Państwa. Przypisano im także wagi procentowe. Przykładowo kryterium dotyczące jednostki dominującej najwyższego szczebla mającej siedzibę w Polsce waży 25 proc., podobnie jak kryterium głównego przedmiotu działalności wykonywanego na terytorium Polski. Po 15 proc. ważą kryterium rezydencji podatkowej w Polsce i zatrudniania ponad połowy pracowników będących obywatelami RP lub mieszkańcami Polski płacącymi w Polsce podatki i składki ZUS. Te kryteria – jak wskazuje resort – mają wspierać polskie firmy, ale też biznesy międzynarodowe, które zdecydują się głębiej osadzić w naszym kraju.

– Ten kodeks to drogowskaz. On będzie uzupełniany, m.in. przez szczegółowe wytyczne ministra aktywów państwowych, jak należy ten local content stosować i jak należy go liczyć – wyjaśnia Eliza Zeidler. – Przede wszystkim chodzi nam o zmianę sposobu myślenia, czyli poszukiwanie w kraju usług, produktów, elementów łańcucha dostaw i najpierw sprawdzenie, czy jest to dostępne w Polsce, ale – co zaznaczamy – w pełni w zgodności z obowiązującymi regulacjami krajowymi i europejskimi.

Obok kodeksu innym narzędziem wspierającym local content w krajowych inwestycjach ma być przyjęta w marcu br. Polityka zakupowa państwa na lata 2026–2029 oraz KPI, czyli kluczowe wskaźniki efektywności (KPI). Jak wyjaśnia MAP, w spółkach z udziałem Skarbu Państwa rady nadzorcze będą mogły rozliczać zarządy z realizacji tego priorytetu.

Jak podkreślił Wojciech Balczun, idea local content wykracza poza formalne kwestie nadzoru nad spółkami. Jest ona elementem nowego systemu gospodarczego. Celem proponowanych rozwiązań jest systemowe zwiększanie udziału polskich firm w trwającej modernizacji polskiej armii, energetyki, infrastruktury czy cyfryzacji kraju, co ma wzmacniać strategiczną autonomię i bezpieczeństwo gospodarcze Polski, budować konkurencyjność gospodarki i odporność łańcuchów dostaw bazujących na potencjale krajowych przedsiębiorców.

– Dzisiaj polskie firmy mają już bardzo duże kompetencje, są w stanie dostarczyć na rynek produkty i usługi o najwyższej jakości. Chcemy, żeby ten potencjał był wykorzystywany, ale też żeby był budowany. Udział polskich firm w dużych strategicznych inwestycjach spowoduje, że będą one nabywały coraz nowszych kompetencji, coraz lepszych umiejętności, które będą w sposób oczywisty wpływały na poprawę polskiej gospodarki, nasze bezpieczeństwo i budowanie naszej odporności – wskazuje sekretarz stanu w MAP.

Istotne znaczenie dla promocji idei local content będzie mieć pilotażowy projekt Głównego Urzędu Statystycznego dotyczący mierzenia udziału krajowych firm w poszczególnych branżach. Pilotaż rozpocznie się w czerwcu od energetyki, a następnie program ma być rozszerzany na kolejne sektory, m.in. infrastrukturę i zbrojeniówkę. Raz w roku będą publikowane raporty dotyczące krajowego komponentu. 

Nawet 40 mld zł – tyle w opinii Kamila Majerczaka z PreZero może wynosić luka inwestycyjna w systemie gospodarki odpadami. Jak podkreśla, Polska potrzebuje inwestycji w sortownie, recykling i specjalistyczne instalacje do przetwarzania odpadów. Bez tego nawet dobry system selektywnej zbiórki będzie bezskuteczny. Przedstawiciele branży odpadowej, biznesu i producentów żywności ostrzegają, że obecny projekt rozszerzonej odpowiedzialności producenta nie daje jasnej odpowiedzi, jak sfinansować potrzeby inwestycyjne branży.

– Kiedy myślimy o efektywności systemu gospodarowania odpadami w Polsce i łączymy ten element z inwestycjami, to mamy bardzo dużo do zrobienia. Są różne szacunki dotyczące luki inwestycyjnej, która wynosi 20–40 mld zł – mówi agencji informacyjnej Newseria Kamil Majerczak, CEO PreZero w Polsce. – W Polsce brakuje instalacji do przetwarzania odpadów i nie mówię o ich podstawowym przetwarzaniu, ale o specjalistycznym.

Jak dodaje, najpilniejsze potrzeby dotyczą termicznego przekształcania frakcji nienadającej się do recyklingu, przetwarzania bioodpadów, sortowni, recyklingu oraz instalacji do odpadów niebezpiecznych. Czasu jest coraz mniej, bo ambitne cele dotyczące recyklingu i ograniczania składowania będą rozliczane w perspektywie 2030 i 2035 roku.

– Jeśli mamy wówczas spełniać określone wymogi dotyczące tego, co powinno się dziać z odpadami, ile odpadów powinno być recyklingowanych, to perspektywa najbliższych dziewięciu lat powoli zaczyna się robić bardzo pilna. Te inwestycje to projekty wieloletnie, na które od etapu zaplanowania do realizacji potrzebujemy bardzo dużo czasu, dlatego już teraz powinniśmy je realizować – wskazuje Kamil Majerczak.

Branża krytycznie ocenia projekt dotyczący rozszerzonej odpowiedzialności producenta, który – jej zdaniem – nie określa jasno ani obowiązków uczestników rynku, ani przepływu pieniędzy. Mowa o nowym projekcie Ministerstwa Klimatu i Środowiska, który został opublikowany w marcu 2026 roku. Resort podkreśla, że dotychczasowy model gospodarowania odpadami nie jest efektywny, więc wymaga zmian. Poza tym koszty jego funkcjonowania ponoszą dziś głównie mieszkańcy, a finansowa odpowiedzialność producentów opakowań i produktów w opakowaniach jest niewielka.

– Projekt wprowadza rewolucję, jeżeli chodzi o system gospodarki odpadami opakowaniowymi – wyjaśnia Piotr Mazurek, zastępca dyrektora Departamentu Energii i GOZ w Konfederacji Lewiatan. – Nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta, zaproponowany w projekcie ministerialnym UC100, całkowicie go wywróci, między innymi likwidując organizacje odzysku.

To jedna ze zmian proponowanych przez MKiŚ, która wzbudziła duże kontrowersje. Organizacje odzysku opakowań pośredniczą między firmami wprowadzającymi opakowania na rynek a podmiotami odpowiedzialnymi za zbiórkę, sortowanie i recykling. Zdaniem ekspertów zburzenie tych relacji oznaczałoby budowanie systemu od nowa. Resort klimatu proponuje, by część obowiązków organizacji odzysku przejął Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ma on zarządzać środkami finansowymi z ROP, czyli wpływami z tytułu opłat opakowaniowych (ponoszonych co kwartał za każdy kilogram opakowań przez producentów), dystrybuując je m.in. do gmin, podmiotów odbierających odpady komunalne i opakowaniowe, podmiotów przetwarzających odpady i recyklerów. Zdaniem firm z branży opakowaniowej będzie to oznaczać, że stracą one jakikolwiek wpływ na przebieg całego procesu. Jak podkreślają, Polska potrzebuje takiego modelu ROP, który zapewni finansowanie inwestycji, zwiększy poziomy recyklingu i nie zburzy działających elementów obecnego systemu.

– Model przedstawiony przez ministerstwo jest modelem złym, niewystarczającym, który w żaden sposób nie przybliża nas do realizacji poziomów recyklingu, ale również nie przybliża nas do tego, żeby odciążyć mieszkańców w zakresie kosztów gospodarki odpadami – mówi CEO PreZero. – Rekomendacja branży odpadowej jest taka: wróćmy do modeli, które były wcześniej na stole, które te wyzwania dużo lepiej adresowały. Na tym powinniśmy się w tej chwili skupić.

– Model zaproponowany w projekcie UC100 – państwowy, scentralizowany – odbiega od tych efektywnych, dobrze działających modeli rozszerzonej odpowiedzialności producenta, które są obecne w innych krajach europejskich – mówi Piotr Mazurek. – Wiemy to na podstawie danych, że takie scentralizowane modele nie są efektywne, a pieniądze wpływające do systemu są wydawane bardzo nietransparentnie i nieefektywnie.

Branża obawia się m.in. uznaniowości funduszu w dystrybuowaniu środków czy wydłużenia terminów, które może prowadzić do utraty płynności finansowej m.in. przez sortownie i gminy.

Jak podkreśla ekspert Lewiatana, przedsiębiorcy są gotowi ponosić większe koszty związane z opakowaniami, ale oczekują systemu efektywnego, konkurencyjnego i transparentnego. Na ten aspekt zwraca uwagę także Andrzej Gantner, dyrektor generalny i wiceprezes Polskiej Federacji Producentów Żywności – Związku Pracodawców. Branża spożywcza jest jednym z kluczowych uczestników rynku opakowań i już dziś ponosi wysokie koszty obecnego systemu.

– Producenci żywności wprowadzają na rynek ponad 60 proc. wszystkich opakowań – mówi Andrzej Gantner. – Dzisiaj trudno powiedzieć, żeby to była gospodarka w pełni efektywna i zadowalająca. W tamtym roku zapłaciliśmy za tę gospodarkę ponad 1,4 mld zł w postaci DPR-ów [dokumentów potwierdzających recykling – red.]. Cały czas powtarzamy, że bierzemy odpowiedzialność za nasze opakowania. Jesteśmy gotowi na pokrycie kosztów selektywnej zbiórki i przygotowanie do recyklingu naszych opakowań, jednak pod warunkiem że faktycznie zebrane selektywnie opakowania zostaną przerobione na recyklat, a nie trafią chociażby na wysypiska czy do spalarni.

Branża spożywcza deklaruje gotowość do większej odpowiedzialności, ale podkreśla, że opakowania żywności muszą przede wszystkim chronić produkt, konsumenta i ograniczać marnowanie żywności. Dlatego nie zawsze można je łatwo uprościć lub zastąpić innymi materiałami.

– Inwestowanie w recykling, nowoczesne instalacje, recykling chemiczny jak najbardziej ma sens, ale z drugiej strony powtarzamy, że wszystko to musi się odbywać na zasadzie kosztu netto. Bardzo często nie będziemy w stanie skorzystać z tych recyklatów, ponieważ ze względu na bezpieczeństwo żywności możemy wykorzystać tylko niektóre materiały. W związku z tym, jeżeli już mamy finansować selektywną zbiórkę i jeżeli chcemy, żeby powstawały strumienie surowca do recyklingu nie z kilku frakcji, ale z 22 frakcji, to chcemy również, żeby ci, którzy potem skorzystają z tego recyklatu, pokryli część naszych kosztów. To jest zasada kosztu netto i liczymy na to, że tak się w końcu stanie – podkreśla dyrektor generalny PFPŻ.

Producenci żywności muszą wziąć także pod uwagę nowe zapisy rozporządzenia PPWR o gospodarowaniu opakowaniami i odpadami opakowaniowymi. Dotyczą one m.in. ekoprojektowania, by docelowo wszystkie opakowania nadawały się do recyklingu.

– Producenci żywności wdrażają procedurę ekoprojektowania, próbują, żeby ich opakowania były jak najbardziej recyklowalne – tłumaczy Andrzej Gantner. – Z drugiej strony specyfika żywności jest taka, że niestety musimy używać całkiem sporej ilości opakowań trudnych, wielomateriałowych czy barierowych.

Projekt UC100 zakłada, że lata 2027–2028 będą okresem przejściowym, a pełne wdrożenie systemu ROP nastąpi od 2029 roku. Wpływy z tytułu opłaty opakowaniowej w 2029 roku mają przekroczyć 4,3 mld zł. Okazją do rozmów o przyszłym modelu ROP była konferencja zorganizowana z okazji 25-lecia istnienia Rekopol Organizacji Odzysku Opakowań.

Europosłowie dostrzegają problem pogarszającej się sytuacji ekologicznej w Morzu Bałtyckim. Powstał na ten temat raport wzywający Komisję Europejską i państwa członkowskie do pilnych działań. Zdaniem europosła Piotra Müllera za bardzo skupiał się on na połowach i presji ze strony rybołówstwa. Jak podkreśla, zamiast forsować radykalne rozwiązania i wprowadzać automatyczne cięcia kwot połowowych, w większym stopniu powinniśmy się zająć zanieczyszczeniami czy obecnością drapieżników. Podczas głosowania na forum PE posłowie poparli część jego poprawek.

Jak w marcu 2026 roku podało Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w 2025 roku spożycie ryb w Polsce wyniosło niecałe 14 kg na mieszkańca. To wciąż poniżej średniej unijnej, jednak trend jest rosnący. Polska pozostaje jednym z głównych ośrodków przetwórstwa ryb w Unii Europejskiej. Roczna produkcja przekracza 680 tys. t o wartości 18,7 mld zł, a znaczna część trafia na rynki zagraniczne.

Z danych GUS wynika, że w 2025 roku z bałtyckich łowisk pozyskano 71,6 tys. t ryb, co stanowiło 48,3 proc. łącznej masy połowów. To o 5,1 proc. mniej niż w 2024 roku. Polscy rybacy najwięcej poławiali szprotów – 41 tys. t, czyli 60,4 proc. łącznej masy połowów morskich. 

– Ważne jest to, aby pogodzić ochronę Bałtyku z utrzymaniem miejsc pracy na Pomorzu. W naszym wypadku sektor rybołówstwa jest bardzo istotny. Niestety raport przedstawiony w Parlamencie Europejskim w wielu obszarach obwinia wprost rybaków o to, co się dzieje na Bałtyku. To ogromne uproszczenie, na które się absolutnie nie zgadzamy – mówi agencji Newseria Piotr Müller, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.

Mowa o raporcie w sprawie wieloletniego planu dla Morza Bałtyckiego i dalszych działań, który w kwietniu br. przyjęła Komisja Rybołówstwa PE. W uzasadnieniu napisano, że Bałtyk przechodzi kryzys, a sposób, w jaki jest on traktowany, wymaga pilnych zmian. Podkreślono w nim, że dorsz bałtycki, gatunek, który kiedyś obficie występował w tym akwenie, uległ dramatycznemu załamaniu, a biomasa komercyjnych stad ryb znajduje się na historycznie niskim poziomie. Dlatego – w opinii autorów sprawozdania – Bałtyk powinien się stać obszarem pilotażowym nowego, kompleksowego zarządzania ekosystemem.

– Do tego raportu zgłosiłem ponad 80 poprawek w różnych obszarach między innymi po to, aby wskazać na inne rzeczy, które powodują, że Bałtyk jest w kiepskim stanie. To różnego rodzaju ścieki komunalne, które wpływają do Bałtyku z różnych krajów, zalegająca na dnie Morza Bałtyckiego broń, ale również drapieżniki, które niestety ingerują w stada ryb i powodują, że ławice są mniejsze – podkreśla europoseł.

Jego zdaniem sprawozdanie w wersji przyjętej przez komisję w zbyt ograniczonym stopniu dotykało tych obszarów.

– Mam wrażenie, że raport głównie skupia się na tym, żeby atakować rybaków. My się na to nie godzimy. Chcemy równowagi pomiędzy tym, w jaki sposób, w dobrym tego słowa sensie, eksploatować Morze Bałtyckie a jego równowagą ekologiczną – podkreśla Piotr Müller.

Podczas sesji plenarnej 21 maja posłowie przyjęli raport i poparli część poprawek zgłoszonych przez europosła. Jak wskazał na swojej stronie, sam głosował przeciw całemu dokumentowi ze względu na to, że kilka jego elementów może być szkodliwych dla sektora. Ostateczny dokument precyzuje jednak, że za trudną sytuację ekosystemu odpowiada złożony splot wielu czynników.

Wskazano w nim m.in., że na dnie Morza Bałtyckiego od zakończenia II wojny światowej zalegają dziesiątki tysięcy ton broni konwencjonalnej i chemicznej, która zawiera substancje niebezpieczne, w tym chemiczne środki bojowe: iperyt siarkowy (gaz musztardowy), gaz łzawiący i substancje paraliżująco-drgawkowe. W wyniku korozji stopniowo uwalniają do środowiska morskiego niebezpieczne chemikalia, co prowadzi do jego skażenia, szkód w ekosystemach i utraty różnorodności biologicznej.

– Musimy to zagrożenie zniwelować. Dlatego w swoich poprawkach proponowałem m.in. program pilotażowy oczyszczania dna Bałtyku z zanieczyszczeń, które pozostały po II wojnie światowej – wyjaśnia Piotr Müller.

Kolejna kwestia to obecność drapieżników w ekosystemie Bałtyku. Sprawozdanie PE podkreśla, że foki szare i duże kormorany mogą mieć znaczący wpływ na przeżywalność młodych dorszy, zwłaszcza dorsza atlantyckiego w zachodniej części Morza Bałtyckiego, na populację stad, a także na akwakulturę i narzędzia połowowe. Zdaniem europosła potrzebne jest odpowiednie i selektywne podejście do drapieżników na Bałtyku. Podkreślił też konieczność działania na rzecz ograniczenia napływu zanieczyszczeń i unijnego wsparcia na rozbudowę oczyszczalni i walkę z awariami sieci kanalizacyjnych.

– To wszystko może chronić populację ryb, aby rybacy mogli z niej korzystać poprzez odłów i zapewniać nasze bezpieczeństwo żywnościowe. Ryby są ważnym elementem jadłospisu w Polsce, a jeżeli nie będziemy ich łowić w zdrowym, czystym Morzu Bałtyckim, to będziemy musieli kupować z całego świata – zaznacza europoseł PiS.

Podczas majowej debaty w Parlamencie Europejskim Piotr Müller postulował odejście od jednorocznych kwot połowowych na rzecz systemu wieloletniego. Jego zdaniem takie rozwiązanie dawałoby rybakom i przetwórcom większą przewidywalność oraz możliwość planowania działalności gospodarczej w dłuższej perspektywie. Apelował również, aby przy ustalaniu kwot połowowych brać pod uwagę nie tylko cele środowiskowe, ale też sytuację społeczności przybrzeżnych. 

– Ważną kwestią jest też to, w jaki sposób regulować limity połowowe. Część osób proponowała, aby zamknąć możliwości połowowe na Bałtyku. My się z tym nie zgadzamy. Uważamy, że są inne metody, aby zabezpieczyć populację ryb w Morzu Bałtyckim i jednocześnie zapewnić możliwość dalszego eksploatowania – mówi.

W sprawozdaniu, które europosłowie przyjęli 21 maja br., znalazły się m.in. kwestie oczyszczenia dna z zalegającej broni chemicznej, rozbudowy infrastruktury i walki z awariami systemów kanalizacyjnych. Dokument wzywa też Komisję i państwa członkowskie do podjęcia pilnych działań, takich jak analiza podziału kwot i jego potencjalnego wpływu na zrównoważony charakter zasobów rybnych, aby uniknąć dalszego spadku ich liczebności.

Europosłowie zaapelowali również o ocenę i ewentualną rewizję wieloletniego planu zarządzania Morzem Bałtyckim, argumentując, że jego cele ekologiczne ani społeczno-gospodarcze nie zostały osiągnięte.

– Okazuje się, że część państw przymyka oko na kontrole w innych akwenach. Natomiast na Morzu Bałtyckim aktywne są różnego rodzaju organizacje, które w sposób bardzo radykalny po prostu dokuczają rybakom, trzeba to nazwać wprost. To powoduje, że opłacalność tego biznesu i klimat wokół jego prowadzenia jest bardzo zły. To zniechęca nowe pokolenia do tego, aby prowadzić biznes rybacki, co w przyszłości doprowadzi do zmniejszenia liczby osób, które mają kompetencje do tego, żeby to robić – uważa europoseł.

GUS wskazuje, że na koniec ub.r. polska flota rybacka liczyła 663 statki i łodzie – o 8 proc. mniej niż w 2024 roku.

Coraz więcej autorów wykorzystuje sztuczną inteligencję podczas pracy nad książkami. Trend dotarł także do literatury dziecięcej, dlatego organizatorzy konkursu Piórko po raz pierwszy stworzyli odrębną ścieżkę dla autorów korzystających z AI. Tegoroczna edycja była też otwarta na prace profesjonalnych pisarzy, a nie tylko debiutantów. W poprzednich 11 edycjach uczestnicy nadesłali ponad 42 tys. prac, a zwycięskie książki sprzedały się w ponad pół milionie egzemplarzy.

– Tegoroczny konkurs Piórko różni się od poprzednich edycji praktycznie wszystkim, poza tym, że wygrywają najlepsze opowieści, które angażują dzieci od czwartego do 10. roku życia. Przede wszystkim wprowadziliśmy dwie odrębne ścieżki konkursowe – obok dotychczasowego Piórka Wyobraźni, przeznaczonego dla autorów tworzących samodzielnie, mamy Piórko Innowacji dla tych, którzy w procesie twórczym wspomagają się sztuczną inteligencją – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Arkadiusz Mierzwa, dyrektor ds. korporacyjnych w sieci Biedronka, członek Kapituły Konkursu Piórko 2026.

Sztuczna inteligencja coraz częściej trafia do branży wydawniczej. Z raportu niemieckiego koncernu Bertelsmann wynika, że wydawcy wykorzystują generatywną AI przede wszystkim do przygotowywania treści marketingowych, analiz i nowych usług cyfrowych. Amazon już w 2023 roku wprowadził obowiązek informowania, czy publikowane w usłudze Kindle Direct Publishing książki zawierają treści wygenerowane przez AI. Była to odpowiedź na szybko rosnącą liczbę takich publikacji pojawiających się na platformie. Eksperci zwracają jednak uwagę, że znacznie szybciej niż sam proces pisania zmieniają się dziś obszary związane z promocją, sprzedażą i obsługą treści.

– Widzimy, że sztuczna inteligencja wspiera nas wszystkich na coraz liczniejszych płaszczyznach codziennych zadań, również procesu twórczego. My tego nie oceniamy, nie mówimy, czy to jest dobre, czy złe, niemniej jednak tworzymy ramy rywalizacji fair play – tłumaczy Arkadiusz Mierzwa.

Organizator konkursu podkreśla, że nowa kategoria nie stawia AI w opozycji do pracy autora, ale wymaga przejrzystości i pokazania, jak technologia została wykorzystana.

– Sztuczna inteligencja to generalnie szansa dla pisarzy na poszerzenie horyzontów, analizę materiałów, zrobienie szybkiej burzy mózgów. Nie zmienia bardzo mocno tego, jak powstaje książka. Wcześniej chodziliśmy po bibliotekach, szukaliśmy różnych informacji, natomiast teraz ten cały proces mamy po prostu przyspieszony – mówi Mariusz Kulma, laureat konkursu w ścieżce Piórko Innowacji 2026, twórca i popularyzator nowych technologii, wykładowca oraz autor projektów edukacyjnych związanych m.in. ze sztuczną inteligencją i neurodydaktyką.

Udział w ścieżce Piórko Innowacji nie polegał na wygenerowaniu gotowego tekstu przez algorytm. Autorzy musieli wykazać własny wkład twórczy oraz opisać sposób wykorzystania narzędzi AI podczas pracy nad książką.

– Nie jest tak, że za pomocą sztucznej inteligencji jesteśmy w stanie od razu stworzyć wartościową książkę. Trzeba sięgnąć po różnego rodzaju źródła, badania psychologiczne, bajkoterapie. Jest bardzo dużo aspektów, które pomagają w pisaniu. Chciałem to pokazać transparentnie, że używałem sztucznej inteligencji do pisania tej książki i zaowocowało to sukcesem – dodaje Mariusz Kulma.

Nowością tegorocznej edycji konkursu było także otwarcie go dla profesjonalnych autorów. Dotychczas Piórko kierowano wyłącznie do debiutantów.

– W tym roku po raz pierwszy mieliśmy taką sytuację, że w konkursie startowali nie tylko debiutanci, ale także osoby od lat związane z literaturą dla dzieci, często nagradzane i doskonale znane w środowisku literackim. Jako jury obawialiśmy się tego zestawienia, ale wyszło to znakomicie – mówi Agnieszka Karp-Szymańska, ekspertka literatury dziecięcej, prezeska Fundacji Czas Dzieci, przewodnicząca Kapituły Konkursu Piórko 2026.

Jak podkreślają członkowie kapituły, o wyborze zwycięzców decydowała jednak wyłącznie jakość nadesłanych prac.

– Kapituła zawsze szuka najlepszej książki, przede wszystkim liczą się walory literackie, ale zwracamy też uwagę na potrzeby współczesnego dziecka, na to, w jakim otoczeniu żyje, z jakimi wyzwaniami się mierzy, jakie tematy mogą być dla niego ważne – tłumaczy Agnieszka Karp-Szymańska.

– Do samego końca nie wiedzieliśmy, kto stoi za danym zgłoszeniem, czy to jest profesjonalista, czy debiutant. Mieliśmy tylko ciąg cyfr i znaków, które dla nas oznaczały daną pracę i jej autora. Dopiero po podjęciu decyzji odkodowaliśmy dane i okazało się, że tegorocznym zwycięzcą została uznana pisarka książek dla dzieci – dodaje Arkadiusz Mierzwa.

W ścieżce Piórko Wyobraźni laureatką została Barbara Kosmowska, pisarka i literaturoznawczyni, autorka książek dla dzieci i młodzieży. Jej utwory trafiały już na listy szkolnych lektur, były tłumaczone na kilka języków, a sama autorka była wielokrotnie nagradzana m.in. w konkursie im. Astrid Lindgren organizowanym przez Fundację ABCXXI – Cała Polska czyta dzieciom.

– Konkurs jest świetnym pomysłem na promowanie tego, co jest moim zdaniem w literaturze najważniejsze, czyli książek dla najmłodszego czytelnika. Dlatego też konkurs Biedronki był dla mnie szczególnie ważny, podziwiam go za to, że przez 12 lat promuje literaturę i pochyla się ku temu literackiemu kopciuszkowi. To jest sposób, aby zaistnieć dla debiutantów, ale też sposób czerpania ogromnej satysfakcji dla pisarzy piszących od dawna i pragnących potwierdzenia swojego talentu czy sposobu myślenia o współczesnym świecie i swoich bohaterach – tłumaczy Barbara Kosmowska.

Dla twórców książki dziecięcej konkursy są nie tylko formą rywalizacji, ale też sposobem dotarcia do czytelników. W przypadku Piórka zwycięski tekst przechodzi następnie etap ilustratorski. Spośród zgłoszonych przez stronę piorko.biedronka.pl prac jurorzy wybiorą ilustracje do nagrodzonych opowieści, które następnie trafią do wydania.

– Tu mamy również szanowne jury z doskonałymi ilustratorami, którzy są nagradzani w świecie literackim i artystycznym. Przedstawiciele organizatora i artyści mają ogromne wyzwanie przed sobą, bo ilustracji też napływa bardzo dużo – mówi Agnieszka Karp-Szymańska.

W dotychczasowych 11 edycjach konkursu uczestnicy nadesłali ponad 42 tys. prac. Organizatorzy podają, że zwycięskie książki sprzedały się w około 520 tys. egzemplarzy. Co roku do sprzedaży trafia nie tylko książka nowego laureata, ale także wznowienia najpopularniejszych tytułów z poprzednich edycji.

– Pewnie w 3–4 mln polskich domów znajdziemy jeszcze czytane albo przechowywane z nostalgią zwycięskie książki Piórka – mówi Arkadiusz Mierzwa.

Wśród najpopularniejszych tytułów znalazły się m.in. „Szary domek”, „Córka bajarza”, „Nieustraszony Strach na Wróble”, „Fabryka Marzeń”, „Sernik z kamieniami!”, „Moje czarne szczęście” czy „Co zrobić z tym Smokiem?”.